Przedmiot zaliczany jest do przedmiotów podstawowych na kierunku: ochrona środowiska.
Realizowany jest w 1 i 2 semestrze studiów (I rok) w wymiarze:

Studia niestacjonarne:

• godziny obliczeniowe (45'): wykłady - 40 godz.; ćwiczenia - 40 godz.
• godziny realizowane (50'): wykłady - 36 godz.; ćwiczenia - 36 godz.

Definicja życia - cechy żywego organizmu. Powstanie życia na Ziemi. Teoria ewolucji Darwina-Wallece'a; mechanizmy powstawania i ewolucji gatunków; ewolucja molekularna. Podstawy genetyki, prawa dziedziczenia. Biologiczne pojęcie gatunku; nomenklatura biologiczna. Poziomy organizacji życia. Różnorodność życia na Ziemi - przegląd systematyczny i charakterystyka biologiczna wybranych taksonów roślinnych i zwierzęcych; wpływ środowiska na kształtowanie się bioróżnorodności. Wzajemne interakcje między organizmami. Gatunki ginące, zagrożone i ich ochrona; gatunki pionierskie i bioindykacyjne. Rola grzybów, roślin i zwierząt w łańcuchu pokarmowym. Geografia roślin i zwierząt.

Zdobycie podstawowej wiedzy biologicznej. Poznanie i zrozumienie zasad budowy i funkcjonowania organizmów roślinnych i zwierzęcych na różnych poziomach organizacji; wzajemne powiązania między organizmami; wpływ środowiska na kształtowanie się cech organizmów.. Poznanie podstawowych teorii i praw biologicznych, w tym współczesnej koncepcji ewolucyjnego rozwoju świata organicznego. Opanowanie podstawowych pojęć genetyki klasycznej i molekularnej oraz roli genetyki (biotechnologii) w ochronie przyrody (banki genów). Uświadomienie studentom roli człowieka w kształtowaniu środowiska przyrodniczego i obowiązku ochrony gatunków ginących i zagrożonych. Wykorzystanie wiedzy biologicznej, także chemicznej i fizycznej, w analizie problemów biologicznych. Umiejętność przewidywania wpływu zmian środowiska na funkcjonowanie organizmów i zapobieganie ich negatywnym skutkom.

uzyskanie pozytywnych ocen z testów, kolokwiów, sprawdzianów, prac domowych; obecność obowiązkowa na ćwiczeniach. Spełnienie wymogów minimum egzaminacyjnego.

Semestr zimowy 2006-2007 (1)

1. Jedność świata żywego . - pierwiastki życia, podstawowe związki chemiczne. Powstanie życia na Ziemi - pierwsze praorganizmy Progenota. Pojawienie się Prokariotów i Eukariotów - różnice i podobieństwa. Rozwój ewolucyjny organizmów. Bioróżnorodność życia na ziemi. Domeny świata organicznego: rośliny, grzyby, bakterie, Protista i zwierzęta - podobieństwa i różnice. Cechy żywych organizmów.
2. Podstawy ewolucjonizmu . Założenia teorii ewolucji Darwina-Wallece'a. Współczesny darwinizm oparty na zdobyczach genetyki molekularnej, ekologii populacyjnej i wpływie środowiska. Dowody ewolucji. Mechanizmy powstawania i ewolucji gatunków. Ewolucjonizm syntetyczny. Podstawy klasyfikacji organizmów żywych. Systematyka wg K. Linneusza. Zasady nazewnictwa biologicznego.
3. Podstawy genetyki . DNA - nośnik informacji genetycznej. Budowa i replikacja DNA. Gen i jego funkcje. Mechanizm ekspresji i regulacji genów - transkrypcja i translacja. Mutacje i czynniki mutagenne. Mutacje genowe, chromosomowe i genomowe. Chromatyna i chromosom. Segregacja materiału genetycznego komórki: mitoza i mejoza. Pojęcie klonu. Prawa dziedziczenia Mendla i Morgana. Dziedziczna zmienność organizmu - rekombinacje i mutacje. Dziedziczenie plazmatyczne.
4. Komórka - podłoże strukturalne i funkcjonalne organizmów. Organelle komórkowe - budowa i ich funkcje. Komórki zwierzęce, roślinne i bakteryjne. Cykl komórkowy - charakterystyka poszczególnych faz: G1, S, G2, M oraz faza Go. Cykl życiowy a cykl komórkowy; miejsce mejozy w cyklu życiowym; przemiana pokoleń.
5. Tkanki zwierzęce - budowa i funkcje. Tkanka nabłonkowa, łączna - właściwa, krew i limfa (procesy odpornościowe, wymiana gazowa, transport związków odżywczych i metabolitów, homeostaza). Tkanka łączna oporowa: chrzęstna i kostna. Charakterystyka tkanek mięśniowych: mechanizm pobudzenia i skurczu mięśnia. Tkanka nerwowa - przewodzenie bodźców elektrycznych i chemicznych; potencjał spoczynkowy i czynnościowy; synapsy, łuk odruchowy.
6. Elementy embriologii. Powstawanie gamet: spermato- i oogeneza. Zapłodnienie i powstanie zygoty. Rozwój zygoty u zwierząt; różnicowanie listków zarodkowych.
   
   Organogeneza (rola adhezji komórkowej).
   
   Poziomy organizacji świata zwierzęcego. Pierwoustność i wtórnoustność. Dwuboczna i promienista symetria ciała. Jamy ciała. Możliwości rozwojowe a kolejne listki zarodkowe.
   Cefalizacja. Pojawienie się wyspecjalizowanych układów i narządów, wzajemne zależności i powiązania funkcjonalne pomiędzy nimi. Koordynująca rola układu nerwowego i dokrewnego.
7. Analiza bioróżnorodności świata zwierząt . Przystosowania do różnorodnych środowisk bytowania. Gatunki wymierające, zagrożone i chronione. Gatunki bioindykacyjne stanu środowiska.
   
   Protista - złożone funkcje organizmów jednokomórkowych. Różne strategie odżywiania; autotrofy, heterotrofy: saprofity, filtratory; drapieżnictwo i pasożytnictwo). Ruch. Osmoregulacja - wodniczki tętniące. Systematyka.
   
   Dwuwarstwowce :gąbki i parzydełkowce .
   
   Gąbki - brak specjalizacji komórkowej. Budowa organizmu. Znaczenie gąbek w przyrodzie; pionierska rola w tworzeniu biocenoz wodnych. Gąbki - bioindykatory czystości wody.
   
   Parzydełkowce - pierwsze organizmy tkankowe: ekto- i endoderma. Przemianą pokoleń. Przegląd systematyczny parzydełkowców. Biocenoza rafy koralowej - rola parzydełkowców w tworzeniu rafy koralowej.
   
   Zwierzęta trójwarstwowe : pierwogębne.
   
   Płazińce - wolno żyjące i pasożytnicze; adaptacje do środowiska życia. Przegląd taksonów. Cykle rozwojowe pasożytów.
   
   Nicienie wolno żyjące i pasożytnicze. Budowa morfologiczna i anatomiczna ważniejszych taksonów. Strategie rozwojowe nicieni w zależności od warunków środowiska. Rola nicieni glebowych.
8. Pierścienice - metameria budowy ciała. Przystosowania do różnych środowisk życia. Morfologia i anatomia ważniejszych taksonów. Cechy progresywne pierścienic: odnóża, układ krwionośny. Funkcje pierścienic w przyrodzie. Rola skąposzczetów w zachowaniu struktury gleby.
   
   Mięczaki - budowa i funkcje ciała. Przegląd systematyczny taksonów. Głowonogi- wyspecjalizowane drapieżniki głębin morskich. Rola mięczaków jako filtratorów w gromadzeniu biomasy. Ekologia i znaczenie mięczaków. Gatunki chronione.
   
   Stawonogi. Przystosowania do wodnego i lądowego środowiska życia; cechy progresywne skorupiaków, pajęczaków, owadów (skrzydła, członowane odnóża). Rola hormonów w rozwoju osobniczym i komunikacji społecznych owadów. Walka biologiczna z pasożytniczymi i szkodliwymi gatunkami z zastosowaniem metod inżynierii genetycznej. Glebotwórcza rola stawonogów. Gatunki wskaźnikowe stopnia czystości i natlenienia wód. Krajowe gatunki chronione.
9. Zwierzęta trójwarstwowe, wtórnogębne.
   
   Szkarłupnie - Uwstecznienie budowy.
   
   Strunowce - Charakterystyka strunowców. Przystosowania morfologiczne i anatomiczne do różnych środowisk życia. Przegląd systematyczny głównych taksonów i ich cechy progresywne: lancetnik, minóg, ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki.. Ewolucja poszczególnych układów. Koordynacja nerwowa i hormonalna. Stałocieplność. Opieka nad potomstwem. Rola zwierząt w określaniu zanieczyszczeń środowiska - zwierzęce bioindykatory stanu środowiska. Krajowe gatunki chronione. Krainy geograficzne.

Planowane tematy zajęć - semestr wiosenny 2006-2007. (2)

1. Budowa komórki roślinnej, porównanie z komórką zwierzęcą, bakteryjną. Tkanki roślinne; tkanki pierwotne i wtórne.
2. Morfologiczna organizacja organizmów roślinnych. Glony jednokomórkowe, komórczakowe, kolonijne - specjalizacja w obrębie kolonii. Plechy wielokomórkowe plektenchymatyczne - (krasnorosty) i tkankowe (brunatnice), Tallophyta - rośliny z główną osią ciała - (mszaki), wśród nich organowce Cormophyta - (paprotniki i rośliny nasienne).
3. Grzyby - plechowce lądowe : jednokomórkowe, strzępkowe (komórczakowe i wielokomórkowe). Środowisko życia, odżywianie. Szczególna rola grzybów w biocenozach.
   
   Organy wegetatywne roślin naczyniowych:
   Budowa morfologiczna i anatomiczna korzenia, łodygi, liści. Ich funkcje i modyfikacje. Pęd. Wzrost interkalarny i wierzchołkowy; wzrost na grubość. Pędy roślin jedno- dwu- i wieloletnich. Budowa morfologiczna i anatomiczna łodygi; funkcje łodygi. Budowa morfologiczna i anatomiczna liści; funkcje liści. Tropizmy, nastie.
4. Organy generatywne: kwiat, owoc, nasienie. Budowa i funkcje kwiatu. Biologia zapylania, rośliny wiatro- i owadopylne. Zapylenie a zapłodnienie. Zapłodnienie krzyżowe, samoniezgodność. Budowa i funkcje owoców i nasion. Rola owoców i nasion w rozprzestrzenianiu się roślin. Kiełkowanie nasion - rola wody, hormonów i światła.
5. Rozmnażanie roślin - przemiana pokoleń . Rozmnażanie płciowe. Rozmnażanie wegetatywne. Ewolucja procesów rozmnażania jako przejaw przystosowania do życia na lądzie.
6. Metabolizm roślin . Asymilacja dwutlenku węgla - zjawisko fotosyntezy, etapy procesu. Rośliny typu C3, C4 i CAM. Oddychanie roślin. Gospodarka wodna roślin.
7. Przegląd ważniejszych grup systematycznych roślin: glony, mszaki, paprotniki, nagozalążkowe, okrytozalążkowe (jedno- i dwuliścienne). Polskie gatunki chronione. Rośliny bioindykacyjne w badaniami nad zanieczyszczeniami środowiska i wskazujące na charakter podłoża.
8. Rośliny wodne i lądowe . Przystosowania roślin do różnych środowisk i warunków klimatycznych. Typy roślinności, strefy fitogeograficzne.
9. Roślinność Polski - naturalne biocenozy roślinne (torfowiska i bagna, lasy, łąki). Szczególna rola mokradeł i lasów w ochronie przyrody; kształtowaniu klimatu oraz środowisku życia człowieka.
   
   Znaczenie rezerwatów i parków narodowych w zachowaniu naturalnej przyrody polskiej.
   
   Gatunki obce.

Ćwiczenia - tematy ćwiczeń są uzupełnieniem zagadnień omawianych na wykładach. (2)

• Komórkowa budowa roślin.
• Epiderma liścia jednoliściennych (hypeastrum, cebula, trawa) i dwuliściennych (pelargonia, trzykrotka, peperonia).
• Miękisz asymilacyjny liścia.
• Miękisz spichrzowy ziemniaka, jabłka, ziarna pszenicy.
  Budowa morfologiczna korzenia i pędu.
• Analiza budowy anatomicznej łodyg roślin jednoliściennych [żyto, kukurydza], dwuliściennych [fasola, bób], zdrewniałych nagozalążkowych [sosna], i okrytozalążkowych [lipa].
• Analiza budowy anatomicznej korzenia (przekrój poprzeczny i stożek wzrostu).
• Budowa plechy tkankowej brunatnicy - morsztyn, mchu - liść i łodyżka.
• Narządy generatywne u zielenicy - ramienica ( plemnia i lęgnia), zalążnia kwiatu sosny i tulipana, pylnik sosny.
• Budowa grzybni.

Semestr zimowy: (1)

1. Jadwiga Hempel-Zawitkowska (red.) "Zoologia dla uczelni rolniczych". PWN. Warszawa, 2005.
2. Czesław Jura. "Bezkręgowce. Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy". PWN, Warszawa 2005
3. Jan Boczek. Michał Brzeski, Danuta Kropczyńska-Linkiewicz. " Wybrane działy zoologii. Podręcznik dla studiujących ochronę roślin i środowiska". PWN, Warszawa, 2000.
4. Zygmunt Grodziński (red.) "Zoologia. Przedstrunowce i strunowce". PWN. Warszawa 1967.

Semestr letni: (2)

1. Szweykowska A., Szweykowski J. "Botanika" (tom I i II). PWN, 2002, Warszawa; (ew. wydania późniejsze).
2. Strassburger E., Nolla F., Schenck H., Schimper A.F. "Botanika - podręcznik dla szkół wyższych". PWRiL, 1967, Warszawa.
3. Tołpa S., Radomski J. "Botanika" - podręcznik dla techników rolniczych. PWRiL, 1963, Warszawa.

Semestr zimowy: (1)

1. Richard D.Jurd. "Biologia zwierząt" z serii Krótkie wykłady. PWN. Warszawa, 2003.
2. Ian Kay. "Wprowadzenie do fizjologii zwierząt". PWN, Warszawa, 2001.
3. P.C.Winter, C.I.Hickey, H.L.Fletcher. "Genetyka" seria Krótkie wykłady. PWN, Warszawa, 2006.

Semestr letni: (2)

1. Lack A.J., Evans D.E. "Krótkie wykłady. Biologia roślin". PWN, 2003, Warszawa,.