Przedmiot zaliczany jest do przedmiotów kierunkowych na kierunku: ochrona środowiska.
Realizowany jest w 4 semestrze studiów w wymiarze:

Studia niestacjonarne:

• godziny obliczeniowe (45'): wykłady - 20 godz.; ćwiczenia - 40 godz.
• godziny realizowane (50'): wykłady - 18 godz.; ćwiczenia - 36 godz.

Wykłady:
Gleba jest jednym z najważniejszych czynników życiodajnych wchodzących w skład zasobów środowiska przyrodniczego. Zróżnicowanie gleb i ich zmienność przestrzenna ma ścisły związek z utworami geologicznymi, na których gleby powstają oraz z ukształtowaniem terenu warunkującym kształtowanie się czynnika wodnego i pokrywy roślinnej oddziaływujących na przebieg procesów glebotwórczych. Gleba jest również środkiem produkcji w sferze działalności rolniczej w zakresie dostarczania surowców żywnościowych. Z tego względu ważna jest jej jakość i przydatność produkcyjna określana metodami bonitacji i waloryzacji. Jest ona dobrem niepomnażalnym stąd konieczność znajomości form jej degradacji i ochrony.

Ćwiczenia:
Czynniki kształtujące właściwości gleb/gruntów - wykład wprowadzający do ćwiczeń opisujący cechy i miary właściwości fizycznych gleb/gruntów : gleba (grunt) idealna i porowatość, główne typy i właściwości minerałów, rodzaje wody w glebie, właściwości wodne gleb (PPW, WA, kapilarność, przesiąkanie), granulometria glebowa i jej ocena (miary charakterystyczne, średnica zastępcza, frakcje i grupy granulometryczne)

Praktyczne ćwiczenia polowe i laboratoryjne

Ocena granulometrii gruntu metodą sitową: krzywa przesiewu, określanie grup granulometrycznych, wskaźniki uziarnienia. Oznaczanie właściwości wodnych gleb: polowa pojemność wodna, pojemność kapilarna, retencja użyteczna, pojemność trwałego więdnięcia roślin, dawki nawodnieniowe. Oznaczanie gęstości gleby: gęstość suchej masy (objętościowa), gęstość szkieletu gruntowego (właściwa); porowatość i popielność

Wykłady:
Celem wykładów jest zapoznanie studentów z głównymi pojęciami z zakresu gleboznawstwa, geologii i geomorfologii, procesami kształtującymi różnego rodzaju minerały, skały i elementy rzeźby terenu oraz gleby a także z rozmieszczeniem na terenie Polski utworów geologicznych, form geomorfologicznych i struktura pokrywy glebowej. W części dotyczącej gleboznawstwa, oprócz zapoznania z właściwościami gleb, ich systematyką, główna uwaga jest skupiona na ich waloryzacji użytkowej i kartograficznych form ich prezentacji a także na przyczynach i skutkach degradacji oraz zabiegach ochronnych i rekultywacji gleb.

Ćwiczenia:
Celem zajęć jest przeprowadzenie ćwiczeń w zakresie podanym w opisie przedmiotu

Wykłady:
Egzamin ustny polegający na odpowiedzi na trzy wylosowane pytania. Odpowiedź na trzy pytania daje ocenę bardzo dobrą.

Ćwiczenia:
Pozytywne zaliczenie kolokwiów, wykonanie praktycznych ćwiczeń.

Wykłady:

1. Pojęcie gleby jako elementu środowiska przyrodniczego i warsztatu produkcji rolnej - nauka o glebie.
2. Minerały i skały jako macierzyste utwory gleb; budowa geologiczna obszaru Polski; mineralny substrat, jego rola i wpływ na kształtowanie właściwości gleb.
3. Formy geomorfologiczne, ukształtowanie terenu i rola rzeźby terenu w kształtowaniu i rozmieszczeniu gleb; czynniki i procesy kształtujące morfologiczne oblicze gleb.
4. Substancja organiczna jako stymulator procesów glebotwórczych i potencjału produkcyjnego gleb; organizmy glebowe i ich rola w przekształcaniu mineralnych i organicznych komponentów gleb; przemiany chemiczne mineralnej masy gleb i pojęcie kompleksu sorpcyjnego oraz jego wpływ na odczyn gleb i zasobność w składniki pokarmowe roślin.
5. Właściwości fizyczne gleb i ich związek z obiegiem i akumulacją wody w glebie oraz kształtowaniem warunków rozwoju roślin; morfologiczna budowa gleb jako wyznacznik ich identyfikacji oraz systematyka i charakterystyka ważniejszych gleb Polski.
6. Waloryzacja jakości i przydatności rolniczej gleb; klasy bonitacyjne; kompleksy rolniczej przydatności gleb - zasady ich określania, znaczenie w produkcji rolniczej oraz sposoby kartowania i wykorzystania map bonitacyjnych i glebowo-rolniczych.
7. Rodzaje degradacji gleb oraz cele i zasady ich ochrony; prawne podstawy ochrony gleb "Międzynarodowa Konwencja o Ochronie Gleb"; doskonalenie standardów zrównoważonego użytkowania gleb.
8. Chemiczna degradacja gleb; degradacja pokrywy glebowej wywołana różnymi rodzajami erozji glebowej; ochrona gleb przed ekstremalnymi warunkami wodnymi - melioracje.
9. Potencjał produkcyjny gleb i ich ochrona w warunkach użytkowania rolniczego; rekultywacja gleb i gruntów.

Ćwiczenia:

• Czynniki kształtujące właściwości gleb/gruntów - wykład wprowadzający do ćwiczeń
• Ocena granulometrii gruntu metodą sitową i krzywa przesiewu
• Obliczanie wskaźników uziarnienia
• Ocena właściwości wodnych gleb: wilgotności aktualna, polowa pojemność wodna, pojemność kapilarna,
• Dawki nawodnieniowe, retencja użyteczna. PTW, Wmax,
• Oznaczanie gęstości gleby: - gęstość suchej masy (objętościowa), gęstość szkieletu gruntowego (właściwa), porowatość, popielność
• Oznaczanie uziarnienia gleby/gruntu metodą areometryczną
• Współczynnik filtracji: Prawo Darcy, metody oznaczania i znaczenie współczynnika filtracji, praktyczne pomiary współczynnika filtracji metodą laboratoryjną i polową
• Wykonanie i opis odkrywki glebowej
• Odwzorowanie form geomorfologiczntch za pomocą warstwic i przekrojów hydrogeologicznych

Wykłady:

1. J. Zawadzki: "Podstawy gleboznawstwa". PIWRiL, 2000, Warszawa.
2. H Greinert, A. Greinert: "Ochrona i rekultywacja środowiska glebowego". Wyd. P.Ziel, 1999, Zielona Góra.
3. U. Kołodziejczyk, A. Kraiński: "Zarys geologii". Ofic. Wyd. UZiel, 2003, Zielona Góra.
4. H. Klimaszewski: "Geomorfologia". PWN, 2002 Warszawa.

Ćwiczenia:

1. Borek S. 2000. Przewodnik do ćwiczeń z gleboznawstwa melioracyjnego. Wyd. SGGW
2. Mocek A., Drzymała S., Maszner P. 2000. Geneza, analiza i klasyfikacja gleb . AR Poznań
3. Polska norma. PN-R-04033. 1998. Gleby i utwory mineralne - podział na frakcje i grupy granulometryczne. PKN
4. Polska norma. PN-R-04032. 1998. Gleby i utwory mineralne - pobieranie próbek i oznaczanie składu granulometrycznego. PKN

Wykłady:

1. A. Mocek, S. Drzymała, P. Messner: "Geneza, analiza i klasyfikacja gleb". A.R. 2000, Poznań.
2. S. Kalembasa (red). "Diagnostyka gleb i roślin w rolnictwie zrównoważonym". Akad. Podlaska, 2004, Siedlce.

Ćwiczenia:

1. Polska norma. PN-86/B-020480. 1998. Grunty budowlane - określenia symbole, podział i opis gruntów. PKNMiJ.
2. Święcicki Cz., Borek S.1975. Materiały do ćwiczeń z gleboznawstwa melioracyjnego. Skrypt. SGGW
3. Wolski W. (red), 1978. Przewodnik do ćwiczeń z podstaw geotechniki, mechanika gruntów. Skrypt. SGGW.Warszawa.
4. Inne skrypty do ćwiczeń z gleboznawstwa i gruntoznawstwa.