Przedmiot zaliczany jest do przedmiotów specjalnościowych i specjalizacyjnych na kierunku: ochrona środowiska.
Realizowany jest w 7 semestrze studiów w wymiarze:

Studia niestacjonarne:

• godziny obliczeniowe (45'): wykłady - 10 godz.; ćwiczenia - 20 godz.
• godziny realizowane (50'): wykłady - 9 godz.; ćwiczenia - 18 godz.

Celem przygotowanego programu jest przekazanie studentom wiedzy o prowadzonych na obszarach wiejskich przez organy administracji publicznej działaniach w zakresie gospodarki ziemią oraz zapoznanie z podstawowymi zasadami:

1. gromadzenia informacji o użytkowaniu powierzchni Polski (w skali: kraj, województwo, powiat, gmina, obręb ewidencyjny, nieruchomość, działka, kontur użytkowy),
2. przepisów regulujących sprawy własności i użytkowania nieruchomości oraz obrotu nieruchomościami,
3. działań zmierzających do poprawy struktury terenowej i struktury obszarowej gospodarstw rolnych,
4. procedur związanych z planowaniem zmian w użytkowaniu powierzchni ziemi.

Szczególną uwagę przywiązuje się do przyswojenia wiedzy z zakresu gospodarki ziemią, związanej z podejmowaniem i prowadzeniem działań zmierzających do zrównoważonego i wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich.

1. Użytkowanie ziemi w Polsce. Historia pomiarów ziemi w Polsce. Publikacje materiałów źródłowych i sposoby ich pozyskiwania. Analiza materiałów źródłowych. Tendencje zmian w użytkowaniu ziemi w Polsce. Nowoczesne techniki uzyskiwania danych o użytkowaniu Ziemi.
   
   Ćwiczenia: prezentacja danych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny (Roczniki Statystyczne, wyniki corocznych spisów rolnych) oraz Główny Urząd Geodezji i Kartografii (krajowe, wojewódzkie, powiatowe, gminne i ewentualnie inne wykazy gruntów). Metody i terminy pozyskiwania danych. Analiza porównawcza danych zawartych w omawianych materiałach. Historia wprowadzania nowoczesnych technik uzyskiwania danych o użytkowaniu ziemi. Dokonanie podziału grup cwiczeniowych na podgrupy (laboratoryjne).
2. Ewidencja gruntów i budynków (podstawowe zasady). Rys historyczny powstawania katastru gruntowego i ewidencji gruntów. Ewidencja gruntów i budynków a kataster nieruchomości. Podstawy prawne, organizacyjne i techniczne ewidencji gruntów i budynków (ustawa: Prawo geodezyjne i kartograficzne z dnia 17 maja 1989r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - Dz.U. z 2000 r. Nr 100 poz. 1226 z późno zm. ) oraz rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 maja 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454). Organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków.
   
   Ćwiczenia: Szczegółowe omówienie użytków gruntowych. Użytki rolne i ich klasyfikacja. Prezentacja tradycyjnej mapy ewidencji gruntów i budynków. Wykonywanie studium użytków gruntowych oraz studium klas bonitacyjnych (w podgrupach).
3. Ewidencja gruntów i budynków. Zakres merytoryczny danych objętych ewidencją gruntów i budynków. Grupy rejestrowe. Informatyczne mapy ewidencji gruntów i budynków oraz rejestry gruntów i budynków.
   
   Ćwiczenia: Szczegółowe omówienie grup rejestrowych. Prezentacja informatycznej mapy ewidencji gruntów i budynków oraz rejestru ewidencji gruntów. Dalsze wykonywanie studium użytków gruntowych oraz studium klas bonitacyjnych (w podgrupach).
4. Podstawowe pojęcia dotyczące: nieruchomości, nieruchomości rolnej, własności nieruchomości na podstawie przepisów kodeksu cywilnego. Formy własności nieruchomości (państwowe, komunalne, osób fizycznych, spółdzielcze, kościołów i związków wyznaniowych, wspólnoty gruntowe). Księgi wieczyste. Postępowanie administracyj ne.
   
   Ćwiczenia: przedstawienie tekstów aktów prawnych i norm określających podstawowe pojęcia dotyczące nieruchomości i form własności (Kodeks cywilny, księgi wieczyste, decyzje administracyjne, umowy cywilno-prawne kupna-sprzedaży, dzierżawy). Kodeks postępowania administracyjnego. Omówienie przez studentów sposobu załatwiania konkretnej sprawy sporządzenia notarialnego aktu nabycia nieruchomości.
5. Ochrona gruntów rolnych i leśnych. Cele i podstawowe zasady. Związek przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Ograniczanie przeznaczania gruntów na cele nierolnicze i nieleśne. Historia powstania aktualnych przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Szczegółowe omówienie zasad ustawy z dnia 3 lutego 1995 r, dotyczących pojęć wstępnych oraz ograniczania przeznaczania gruntów na cele nierolnicze i nieleśne (w tym czynniki istotne dla ograniczania przeznaczania gruntów na cele nierolnicze i nieleśne - koszty uzbrojenia terenu).
   
   Ćwiczenia: Treść i forma wniosku o wyrażenie zgody na przykładzie wykonanych studiów graficznych użytków gruntowych i klas bonitacyjnych gleb.
6. Ochrona gruntów rolnych i leśnych. Wyłączanie gruntów z produkcji rolniczej lub leśnej. Dewastacja i degradacja gruntów. Przeciwdziałanie erozji gleb. Zapobieganie degradacji gruntów. Rekultywacja i zagospodarowanie gruntów. Sposób ustalenia aktualnej wysokości opłat z tytułu wyłączenia gruntów z produkcji, tworzenie Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych oraz poszerzenie dochodów i zadań Funduszu Leśnego.
   
   Ćwiczenia: Treść i forma decyzji o wyrażeniu zgodyna wyłączenie gruntów z produkcji na przykładzie wykonanych studiów graficznych użytków gruntowych i klas bonitacyjnych gleb.
7. Ochrona gruntów rolnych i leśnych. Postępowanie. Kontrola wykonania przepisów ustawy. Uzyskiwane efekty.
   
   Ćwiczenia: Organy prowadzące sprawy ochrony gruntów. Uprawnienia kontrolne. Wykorzystywanie środków gromadzonych przez Fundusze. Omówienie efektów prezentowanych w publikacjach GUS.
8. Struktura agrarna w Polsce i w innych wybranych państwach. Powierzchnia użytków rolnych przypadająca na 1 mieszkańca w Polsce oraz w wybranych krajach Europy i świata. Ustawa z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. Struktura przestrzenna obszarów wiejskich w Polsce - ewolucja i zróżnicowanie. Struktura obszarowa i przestrzenna gospodarstw rolnych na terenach poszczególnych zaborów oraz pierwotne prace urządzeniowe prowadzone przez państwa zaborcze. Scalenia, parcelacje ("poniatówki") i zagospodarowywanie wspólnot w okresie międzywojennym. Reformy rolne (z 1920 r. i z 1944 r.). Regulacje gospodarstw w województwach północnych i zachodnich. Scalenia i wymiany gruntów po 1945 r.
   
   Ćwiczenia: Prezentacja materiałów GUS dotyczących struktury obszarowej gospodarstw rolnych w Polsce i w wybranych krajach świata oraz analiza prezentowanych danych.
   Ewentualna dyskusja nad skutkami przedstawionych działań na przykładzie wykonanych wczesniej studiów graficznych oraz znanych słuchaczom gospodarstw rolnych.
9. Ekologiczne podstawy racjonalizacji użytkowania ziemi w Polsce (charakterystyka wadliwych gruntów rolnych, ekologiczne podstawy zmian w użytkowaniu wadliwych gruntów rolnych, prognoza zmian w użytkowaniu gruntów rolnych i leśnych, wzrost ekologicznej i produkcyjnej efektywności ziemi). Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej.
   
   Ćwiczenia: prezentacja danych (liczbowych i kartograficznych) o jakości gleb rolniczych oraz o prognozowanych zmianach w użytkowaniu gruntów rolnych.
10. Geodezyjne urządzanie terenów rolnych i leśnych - sposób dostosowania struktury obszarowej gospodarstw rolnych i struktury terenowej do aktualnych wymagań produkcji rolniczej i leśnej. Granica rolno-leśna. Transformacja użytków.
    
    Ćwiczenia: omówienie pojęć: kompleks uprawowy (płodozmianowy), pole płodozmianowe, kształt działki uprawowej, mapa klasyfikacyjna, mapa glebowo-rolnicza, studia terenowe do prac urządzeniowo-rolnych, projektowanie nowego stanu władania i użytkowania. Omówienie wytycznych resortowych w sprawie wyznaczania granicy rolno-leśnej.
11. Scalenia i wymiany gruntów (omówienie podstaw prawnych i głównych zasad wykonywania scaleń i wymian gruntów)
    
    Ćwiczenia: omówienie technologii scalania gruntów.
12. Obszary wiejskie i grunty rolnicze w Polsce - omówienie wykonanej we wszystkich obrębach ewidencyjnych (wsiach) w latach 1988-1989 inwentaryzacji ponad 160 cech ważnych z punktu widzenia gospodarki ziemią.
    
    Ćwiczenia: prezentacja materiałów drukowanych i informatycznych oraz omówienie możliwości ich wykorzystywania przez absolwentów WSPiRR.
13. Urządzanie terenów wiejskich (w Polsce i w Niemczech). Planowanie i wydzielanie terenów budowlanych. Włączenie budowy (modernizacji) urządzeń infrastruktury technicznej do prac urządzeniowych. Uwzględnianie elementów ekonomiki w pracach urządzeniowych. Aktualne cele urządzania obszarów wiejskich. Urządzanie obszarów wiejskich w Niemczech. Sektorowy program operacyjny "Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004-2006".
    
    Ćwiczenia: Omówienie różnych doPłat unijnych dla rolników oraz rozpoznanie stopnia zainteresowania studentów tematem na znanych im bliżej obszarach wiejskich.
14. Historia powstawania, aktualna definicja pojęcia "gospodarka ziemią" oraz zakres działań prowadzonych przez organy administracji publicznej.
    
    Ćwiczenia: Szczegółowe omówienie historii powstania pojęcia "gospodarka ziemią" i aktualnej definicji tego pojęcia na podstawie Polskiej Normy - "Gospodarka ziemią w rolnictwie (terminologia)". Prezentacja i szczegółowe omówienie innych wybranych pojęć zawartych w omawianej Polskiej Normie.
15. Najważniejsze elementy przepisów o gospodarce nieruchomościami: zakres i cele regulacji, właściwość organów.
    
    Ćwiczenia: krótki rys historyczny od ustawy o gospodarce gruntami do ustawy o gospodarce nieruchomościami, przekształcanie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

1. Roczniki statystyczne GUS, Krajowe wykazy gruntów GUGiK.
2. J. Siuta, B.Żukowski 2002: Ekologiczne podstawy racjonalizacji użytkowania ziemi w Polsce. Inżynieria Ekologiczna nr 6; s. 18-30.
3. M. Stelmach, R. Malina, J. Tkocz, B. Żukowski 1990: Obszary wiejskie i grunty rolnicze w Polsce. Wyniki badań ankietowych - 1988. Instytut Planowania i Urządzania Terenów Wiejskich. Akademia Rolnicza. Wrocław 1990.
4. Kodeks cywilny.
5. Prawo rolne (pod redakcją A. Stelmachowskiego). LexisNexis.W-wa 2003.
6. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 f., Nr 46, poz. 543 z późno zm.).
7. Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. z 1999 f. Nr 65, poz. 746 z późno zm.).
8. Ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 z późno zm.).
9. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459).