Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Rozwoju Regionalnego

Sylabus przedmiotu:
Inżynieria melioracyjna
Prowadzący przedmiot: dr hab. Sergiusz Jurczuk, prof. WSPIRR
Kontakt dla studentów:

e-mail: s.jurczuk@imuz.edu.pl ,
tel.: 0 22 720 05 31 do 38 w. 254,
tel. kom.: 0 607 52 06 36

Nazwa przedmiotu: Inżynieria melioracyjna
Forma zajęć: wykłady, ćwiczenia
Opis przedmiotu:

Przedmiot zaliczany jest do przedmiotów specjalnościowych i specjalizacyjnych na kierunku: ochrona środowiska.
Realizowany jest w 7. semestrze studiów (IV rok) w wymiarze:

studia niestacjonarne:

  • godziny obliczeniowe ( 45'): wykłady - 10 godz.; ćwiczenia - 20 godz.
  • godziny realizowane ( 50'): wykłady - 9 godz., ćwiczenia 18 godz.
Inżynieria melioracyjna to całokształt zabiegów technicznych, biologicznych, i organizacyjno-gospodarczych, które przez uregulowanie stosunków wodnych w glebie oraz gospodarowanie wodą w systemie urządzeń umożliwiają wzrost produkcyjności i zapewniają ekonomiczną efektywność gospodarowania zasobami przyrody, a jednocześnie spełniają wymogi ochrony i kształtowania środowiska przyrodniczego. Inżynieria melioracyjna wchodzi w skład dyscypliny kształtowanie środowiska.
Cel zajęć : Celem kształcenia w zakresie inżynierii melioracyjnej jest poznanie specjalności obejmującej zagadnienia gospodarowania wodą w obszarach wiejskich od typowo przyrodniczych do technicznych. Student powinien nabyć umiejętność oceny stanu stosunków powietrzno-wodnych w glebie, określania konieczności stosowania odwodnień użytków rolnych i dobierania sposobu ich realizacji, charakteryzowania nawodnień na użytkach rolnych i podania celu i sposobu działania, utrzymania systemów wodno-melioracyjnych, gospodarowania wodą w stawach rybnych. Elementem wspólnym dla wszystkich tych zagadnień jest zajmowanie się wodą jako czynnikiem produkcji rolnej jak i środkiem ochrony i zarządzania środowiskiem.
Warunki zaliczenia: Przedmiot zakończony jest zaliczeniem ćwiczeń i wykładów.
Tematy zajęć:

I. Wykłady

  1.  Inżynieria melioracyjna jako czynnik kształtowania środowiska przyrodniczego i produkcji rolnej

    Definicja inżynierii melioracyjnej; nawodnienia w starożytności w dolinach rzecznych ciepłego klimatu; melioracje odwadniające na północ od Alp, poldery w Holandii; historia melioracji w Polsce; czynniki środowiska: klimatyczne, fizjograficzno-glebowe, biologiczne i antropogeniczne; retencja wodna gleby, charakterystyczne stany retencji; minimalne zapasy powietrza w warstwie korzeniowej; potrzeby wodne roślin; podział melioracji: według zadań i według prawa wodnego z 2001 r.; pozwolenia wodnoprawne; cele melioracji prośrodowiskowych.
  2.  Przyrodniczo-techniczne podstawy melioracji terenów dolinowych

    Doliny rzeczne, użytki zielone, gleby dolinowe; zasady kształtowania warunków wodnych gleb dolinowych; gospodarcze i przyrodnicze następstwa melioracji dolin; procesy w torfowisku w zależności od intensywności odwodnienia.
  3. Odwodnienie użytków rolnych

    Objawy bezpośrednie nadmiaru wilgoci i jego skutki; zabiegi w początkowej fazie nadmiarów wilgoci; odwodnienie rowami otwartymi: rowy główne, zbiorcze, osączające, opaskowe; działanie rowów odwadniających; projektowanie rowów odwadniających; budowle na rowach: przepusty, stopnie, bystrotoki, brody, wodopoje, mostki; zalety drenowania w porównaniu do odwodnienia rowami; rodzaje drenowań: krecie, bezrowkowe, rowkowe, dział drenarski, rodzaje drenów, sposoby drenowania, działanie rurociągu drenarskiego; głębokość sączków, spadki sączków, rozstawa sączków; zapobieganie zamulaniu drenów; wyloty drenarskie, studzienki drenarskie.
  4.  Nawodnienia użytków rolnych

    Podział nawodnień: ze względu na cel i ze względu na sposób doprowadzenia wody do gleby; zapotrzebowanie na wodę do nawodnień netto i brutto, dawki polewowe i okresowe; jakość wody do nawodnienia; źródła wody, ujęcie wody, urządzenia doprowadzające, urządzenia rozprowadzające; budowle na sieci nawadniającej; podział nawodnień podsiąkowych: podsiąk stały, podsiąk zmienny, odpływ regulowany; rozplanowanie urządzeń: układy sieci, działy i kwatery nawadniane; eksploatacja systemu nawodnień podsiąkowych; nawodnienia deszczowniane; nawodnienia zalewowe; nawodnienia stokowe; nawodnienia bruzdowe.
  5. Stawy rybne

    Stawy karpiowe: stawy tarliskowe, przesadki I, przesadki II, stawy kroczkowe, stawy towarowe, zimochowy, magazyny; budowle do regulacji poziomu i przepływu wody: mnichy, zastawki, jazy, przelewy, syfony, akwedukty; funkcje ekologiczne stawów.
  6. Agromelioracje, fitomelioracje, melioracje przeciwerozyjne.

    Rodzaje agromelioracji, rodzaje zabiegów fitomelioracyjnych i ich funkcje, wymagania wodne roślin energetycznych; erozja wodna i wietrzna, działania chroniące glebę przed erozją wodną; zabudowa techniczna koryt potoków górskich; zabiegi przeciwerozyjne na wyżynach.

II Ćwiczenia

Celem ćwiczeń jest poznanie zasad projektowania robót melioracyjnych (stadia i zakres dokumentacji projektowej melioracji) i nabycie umiejętności czytania dokumentacji projektowej. Cel zostanie osiągnięty przez analizę 3 dokumentacji projektowych i wykonanie następujących opracowań:

  1. Projekt drenowania gruntów:
    • sporządzenie planu sytuacyjno-wysokościowego drenowania jednego działu,
    • sporządzenie profilu podłużnego rowu - odbiornika wody,
    • sporządzenie profilu podłużnego zbieracza.
  2. Ekspertyza przedmelioracyjna doliny rzecznej:
    • omówienie ekspertyzy,
    • sporządzenie spisu załączników,
    • sporządzenie mapy uwilgotnienia doliny
  3. Projekt techniczny nawadniania podsiąkowego łąk:
    • omówienie projektu technicznego,
    • sporządzenie spisu załączników,
    • sporządzenie planu sytuacyjnego urządzeń melioracyjnych.

Planuje się także zajęcia terenowe mające na celu zapoznanie się ze znajdującymi się w rejonie Falent systemami i budowlami melioracyjnymi.

Spis literatury podstawowej:
  • Grzyb, Kocan, Rydel. Melioracje. PWRiL Warszawa 1985
Spis literatury uzupełniającej
  • Podstawy melioracji rolnych. Pod red. P. Prochala PWRiL 1986
  • Ostromęcki J. Podstawy melioracji nawadniających. PWN 1973