e-mail: L.martyniak@imuz.edu.pl ,
tel.: 0 22 720 05 31 do 38 w. 159, tel. kom.: 0 504 167 525

Przedmiot zaliczany do przedmiotów kierunkowych na kierunku ochrona środowiska, realizowany w 4 i 5 semestrze studiów (II i III rok) w wymiarze:

• godziny zajęć obliczeniowe (45'): wykłady - 20 godz.; ćwiczenia - 40 godz.
• godziny zajęć realizowane (50'): wykłady - 18 godz.; ćwiczenia - 36 godz.

ECTS: 9 pkt.: sem.4 - zal. 4 pkt., sem. 5 - egz. 5 pkt.

W ramach wykładów treści programowej przedmiotu studenci zapoznają się z tematyką z zakresu ekologii i ochrony środowiska, obejmującą podstawowe zagadnienia związane z funkcjonowaniem przyrody na wszystkich poziomach organizacji systemów ekologicznych, obiegiem materii i przepływem energii w ekosystemie, czynniki środowiska ograniczające występowanie organizmów oraz różnorodność biologiczna i krajobrazowa w aspekcie jej ochrony przed zagrożeniami, przyswoją podstawową wiedzę o Europejskiej Sieci Ekologicznej NATURA 2000 w Polsce i zasadach jej powstania. Przywiązuje się dużą wagę do analizy związku człowieka ze środowiskiem i odpowiedzialności za stan, określenia metod oceny oraz ochrony żywych zasobów przyrody; do kształtowania sfery moralnej i etycznej studentów do poszanowania środowiska przyrodniczego, oraz zapoznania się z Międzynarodowymi regulacjami prawnymi ustalającymi normy międzynarodowe w zakresie ochrony przyrody i strategii ochrony przyrody Unii Europejskiej, w celu umiejętnego wykorzystania nabytej wiedzy w życiu, z zachowaniem zasad prawnych i etycznych.

Nabycie umiejętności rozumienia i analizowania procesów dokonujących się w środowisku przyrodniczym, identyfikacji zagrożeń ekologicznych oraz respektowania naturalnych praw rządzących przyrodą przy zastosowaniu skutecznych instrumentów ochrony przyrody ujętych w prawodawstwie krajowym i międzynarodowym, w celu kierowania się w swoich przyszłych działaniach w podejmowaniu decyzji gospodarczych i politycznych, zasadami zrównoważonego rozwoju tak, by nie spowodować w środowisku przyrodniczym nieodwracalnych zmian.

Przedmiot zakończony jest egzaminem (semestr letni - zaliczeniem).
Przed przystąpieniem do egzaminu wymagane jest uzyskanie zaliczenia ćwiczeń. Ćwiczenia są zaliczane na podstawie opracowanych samodzielnie zadań zgodnie z obowiązującym harmonogramem.

1. Wprowadzenie w tematykę przedmiotu - terminologia, zakres i podstawowe zasady ekologii
   Ekologia jako nauka, interdyscyplinarny charakter ekologii, Podstawowe działy ekologii (pojęcia i zakres badań): autekologia, synekologia; ekologia behawioralna, ekologia fizjologiczna; ekologia stosowana (ze względu na użytkowanie- ekologia rolnicza). Podział ekologii na typy środowisk: ekologia morska, słodkowodna, lądowa. Geoekologia. Etyka ekologiczne
   
   Ćwiczenia:
   Kształtowanie postaw proekologicznych społeczeństwa lokalnego. Walory przyrodnicze gminy Raszyn, rezerwat "Stawy Raszyńskie", zachowania i działania przyjazne środowisku przyrodniczemu, funkcje promocji ekologicznej: informacyjna, pobudzająca i nakłaniająca, konkurencyjna; środki promocji ekologicznej
2. Układy przyrodnicze - poziomy organizacji
   Organizacja systemów ekologicznych, rozmieszczenie organizmów; podstawowe pojęcia z zakresu ekologii: organizm, populacja, biocenoza, ekosystem, biom, biosfera, biotop, środowisko, siedlisko, nisza ekologiczna.
   
   Ćwiczenia:
   Struktura ekologiczna i dynamika populacji. Elementy struktury populacji(wielkość i liczebność, struktura przestrzenna, struktura wiekowa, struktura płci, struktura socjalna, struktura genetyczna. A/ Na podstawie danych zamieszczonych w Roczniku Statystycznym obliczenie zagęszczenia na 1 km 2 ludności świata, kontynentów i Polski w podanych latach, a następnie przedstawienie na wykresach trendu zmian liczebności i zagęszczenia w latach. B/ konstruowanie tabeli życia dla kohorty i wyznaczenie krzywej przeżywania
3. Czynniki środowiska ograniczające występowanie organizmów.
   Pojemność ekologiczna środowiska Układy i czynniki ekologiczne(biotyczne, abiotyczne, antropogeniczne), działanie czynników ekologicznych (akcje, reakcje, koakcje), czynniki środowiskowe działające na organizm bezpośrednio i pośrednio. Czynniki rządzące liczebnością populacji: warunki klimatyczne(temperatura, opady), czynniki glebowo-wodne. adaptacja organizmów do środowiska, prawa opisujące tolerancje organizmów, ( minimum i maksimum Liebiga, prawo Shelforda) reguły w odniesieniu do zasady tolerancję organizmów.
   
   Ćwiczenia:
   zależność aktywności organizmu od natężenia czynnika ograniczającego(temperatura, woda), Podział roślin na grupy ekologiczne wg różnych czynników środowiska - sporządzenie tabeli
4. Genetyka populacji.
   Różnorodność genetyczna, geny i allele, koncepcja gatunku biologicznego, pula genowa i banki genów. różnorodność biologiczna. GMO - organizmy genetycznie modyfikowane . Fitogeografia i zoogeografia
   
   Ćwiczenia:
   Przedstawienie wieku populacji ludzkiej i trendu rozwojowego. Obliczanie współczynników reprodukcji populacji ludzkiej na podstawie danych wg GUS. Współczynnik reprodukcji a rozwój populacji.
5. Typy interakcji między populacjami
   Oddziaływania typu: neutralnego (neutralizm), dodatniego(komensalizm, protokooperacja, mutalizm), ujemnego(konkurencja, amensalizm, pasożytnictwo, drapieżnictwo)
   
   Ćwiczenia:
   Oddziaływanie organizmów względem siebie na podstawie sąsiedztwa roślin- sporządzenie tabeli na podstawie danych z ODR Przysiek,1986; zakres tolerancji ekologicznej organizmów, gatunki steno - wąski i eury-szeroki - topowe, ćwiczenia w terenie; " ścieżka ekologiczna", rejestrowanie różnorodności biologicznej w rezerwacie "Stawy Raszyńskie"
6. Biocenoza; procesy biocenotyczne.
   Podstawowe funkcje biocenozy(gospodarka energią, gospodarka materią), sukcesja ekologiczna. i jej znaczenie w przyrodzie.Homeostaza. Struktura troficzna biocenozy(producenci, konsumenci, reducenci) Łańcuchy i sieci troficzne, sieci zależności pokarmowych, poziomy troficzne, piramidy pokarmowe
   
   Ćwiczenia:
   Analiza sieci troficznej wybranych ekosystemów, budżet energetyczny
7. Funkcjonowanie ekosystemu.
   Produktywność ekosystemów; produkcja pierwotna, produkcja wtórna, producenci(świat roślin), konsumenci(zwierzęta, a także: wirusy, bakterie i grzyby, odżywiające się roślinami)
   
   Ćwiczenia:
   Funkcjonowanie ekosystemu w aspekcie gospodarowania energią i materią, analiza materiału na podanych przykładach, zajęcia terenowe - wybrane ekosystemy.
8. Obieg materii, przepływ energii w ekosystemie, dynamika układów przyrodniczych
   Piramidy troficzne, piramidy energetyczne. Cykle biogeochemiczne: obieg węgla w przyrodzie, obieg azotu w przyrodzie, obieg wody w przyrodzie. Człowiek a cykle biogeochemiczne.
   
   Ćwiczenia:
   graficzne przedstawienie piramidy troficznej i energetycznej na podanych przykładach w różnych ekosystemach,
9. Powtórzenie materiału, zaliczenie semestru.
10. Główne biomy lądowe świata.
    
    Wprowadzenie: Tundra, tajga, lasy liściaste klimatu umiarkowanego, step, sawanna, pustynia, roślinność wysokogórska.
    
    Ćwiczenia:
    Zagrożenia cywilizacyjne: Nauka, Postęp - Środowisko, Człowiek (tematy dyskusyjne): niszczenie lasów tropikalny zagładą gatunków, (wycięcie lasów bambusowych w Chinach - zagrożony gatunek misia Pandy).
11. Ekologia stosowana.
    
    Wprowadzenie: Wpływ działalności ludzkiej na przyrodę; teoretyczne podstawy eksploatacji populacji; Zagrożenia. Szkodniki i walka z nimi , chemiczne środki ochrony - problemy, regulacje liczebności szkodników poprzez wykorzystanie ich naturalnych wrogów, inżynieria genetyczna ( wprowadzanie do kodu genetycznego roślin obcego kodu odpornościowego).
    
    Ćwiczenia:
    Rolnictwo ekologiczne. Dostosowanie technik i technologii nawożenia mineralnego oraz organicznego do wymogów ochrony środowiska. Dostosowanie ochrony roślin do wymogów ochrony środowiska i potrzeb produkcji rolniczej.
12. Fitocenoza w ekosystemach.
    
    Wprowadzenie: Bioróżnorodność i jej znaczenie w ekosystemie. Ochrona ekosystemów - Wdrożenie Konwencji o różnorodności biologicznej, obowiązującej kraje Unii Europejskiej (tematyczne programy pracy, dot. podstawowych ekosystemów występujących na Ziemi)
    
    Ćwiczenia: ochrona różnorodności biologicznej w ekosystemach naturalnych, pół naturalnych, kulturowych. Postęp i zagrożenia. - zagadnienia dyskusyjne.
13. Ekologia krajobrazu - różnorodność ponadgatunkowa.
    
    Wprowadzenie: Typologia krajobrazu naturalnego Polski. Trendy zmian, zagrożenia. Krajobraz rolniczy. Różnorodność biologiczna obszarów wiejskich. Miasto jako układ ekologiczny. Różnorodność biologiczna obszarów miejskich i podmiejskich. Ochrona zróżnicowania krajobrazowego.
    
    Ćwiczenia:
    Porównanie ekosystemów agro i urbi. Ekologiczne aspekty urbanizacji - dyskusja.
14. Fizjologiczne aspekty związku człowieka ze środowiskiem.
    
    Wprowadzenie: Ekosystem żywicielski - agroekosystem. Zdrowotne wartości ekosystemu. Rolnictwo ekologiczne, bezpieczeństwo żywnościowe - certyfikaty. 0ddziaływanie czynników środowiska przyrodniczego na organizm człowieka. Oddziaływanie bodźców chemicznych i fizycznych na organizm człowieka{związki toksyczne, hałas, wibracje). Stresy: biologiczny, emocjonalny, moralny.
    
    Ćwiczenia: Ocena oddziaływania na środowisko oraz zmiany środowiska. Etapy przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko
15. Problematyka zarysowującego się kryzysu środowiska w układzie stosunków człowiek - przyroda.
    
    Wprowadzenie: Człowiek jako element równowagi ekologicznej, wpływ postępu technicznego na środowisko, Zagrożenia cywilizacyjne, globalne zmiany klimatu.
    
    Ćwiczenia: Tematy dyskusyjne: Rospuda - przykład konfliktu: postęp cywilizacji - środowisko - człowiek Przykłady działań na rzecz ochrony przyrody n p.: powrót kotewki na stawy,
16. Metody oceny oraz ochrony żywych zasobów przyrody.
    
    Wprowadzenie: Człowiek a zasoby przyrody Tradycje w nauce polskiej w zakresie badań różnorodności biologicznej. Krajowa strategia ochrony żywych zasobów przyrody. Formy ochrony przyrody
    
    Ćwiczenia: Ocena oddziaływania na środowisko oraz zmiany środowiska. c.d. Podstawowe elementy raportu dotyczącego oddziaływania (inwestycji) na środowisko
17. Ochrona przyrody w Polsce.
    
    Wprowadzenie: Najistotniejsze zagrożenia różnorodności biologicznej. Przegląd wybranych międzynarodowych regulacji prawnych ustalających normy w zakresie utrzymania i ochrony przyrody, obligujące Polskę. O chronasiedlisk przyrodniczych i gatunków roślin i zwierząt zagrożonychwyginięciem Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000, system obszarów chronionych
    
    Ćwiczenia. Ocena oddziaływania na środowisko oraz zmiany środowiska cd. Zmiany środowiskowe. Badania szczegółowe dotyczące oceny stanu ochrony jeziora.
18. Wiedza o przyrodzie jako podstawowy element kształtowania świadomości racjonalnych do poszanowania środowiska naturalnego
    
    Wprowadzenie: ochrona środowiska moralnym obowiązkiem człowieka. Ochrona przyrody w świetle nowych regulacji prawnych
    
    Ćwiczenia: Etyczne aspekty roli człowieka w środowisku. Dekalog. Edukacja ekologiczna dzieci i młodzieży. Temat dyskusyjny: akcje promujące postawy ekologiczne. Zaliczenie ćwiczeń.

• Banaszak J., Wiśniewski H., 1999 . Podstawy ekologii. Wyd. Uczelniane WSP w Bydgoszczy
• Pyłka-Gutowska E., 2000. Ekologia z ochroną środowiska. Wyd. Oświata, Warszawa
• Umiński T., 1999. Ekologia-Środowisko-Przyroda.Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa

• Burger T., 2005. Świadomość ekologiczna społeczeństwa polskiego. IGPiM; Warszawa.
• Dojlido J. R., 1997. Ekologia i ochrona środowiska. Wyd. Politechnika Radomska
• Górka K., Poskrobko B., Radecki W.,1990. Ochrona środowiska. Problemy społeczne, ekonomiczne i prawne. PWE
• Jones A. i in., 2002 . Nauki o środowisku ćwiczenia praktyczne (wybrane działy) PWN
• Kalinowska A., 1994. Ekologia wybór przyszłości. Warszawa
• Kozłowski S., 2001. Ekorozwój, PWN
• Kurnatowska A., 2002. Ekologia. Jej związki z różnymi dziedzinami wiedzy. PWN
• Lampert W., Sommer U., 2001. Ekologia wód śródlądowych. PWN
• Ochrona różnorodności biologicznej oraz turystyka w Kampinowskim Parku Narodowym. Rocznik Naukowy, Nr 1/2003, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Turystyki i Rekreacji w Warszawie, 61-75
• Richling A., 1998 . Ekologia krajobrazu, PWN
• Wiąckowski S., 2008. Ekologia ogólna, Wyd. Branta, Bydgoszcz - Kielce
• Zasoby przyrody w Polsce, 2003.Raport. Stan środowiska w Polsce w latach 1996-2001, IOŚ, Warszawa
• Zimny Z., 2002. Ekologia ogólna. Wyd. ARW, Warszawa