e-mail: L.martyniak@imuz.edu.pl ,
tel.: 0 22 720 05 31 do 38 w. 159, tel. kom.: 0 504 167 525

Przedmiot zaliczany do przedmiotów kierunkowych fakultatywnych na kierunku gospodarka przestrzenna, realizowany w 4 i 5 semestrze studiów (II i III rok) w wymiarze:

• godziny zajęć obliczeniowe (45'): wykłady - 20 godz.; ćwiczenia - 40 godz.
• godziny zajęć realizowane (50'): wykłady - 18 godz.; ćwiczenia - 36 godz.
•  Punkty ECTS: 9 pkt.

W ramach wykładów treści programowej przedmiotu studenci zapoznają się z tematyką z zakresu ekologii i ochrony środowiska, obejmującą podstawowe zagadnienia związane z funkcjonowaniem przyrody na wszystkich poziomach organizacji systemów ekologicznych, obiegiem materii i przepływem energii w ekosystemie, czynniki środowiska ograniczające występowanie organizmów oraz różnorodność biologiczna i krajobrazowa w aspekcie jej ochrony przed zagrożeniami, przyswoją podstawową wiedzę o Europejskiej Sieci Ekologicznej NATURA 2000 w Polsce i zasadach jej powstania. Przywiązuje się dużą wagę do analizy związku człowieka ze środowiskiem i odpowiedzialności za stan, określenia metod oceny oraz ochrony żywych zasobów przyrody; do kształtowania sfery moralnej i etycznej studentów do poszanowania środowiska przyrodniczego, oraz zapoznania się z Międzynarodowymi regulacjami prawnymi ustalającymi normy międzynarodowe w zakresie ochrony przyrody i strategii ochrony przyrody Unii Europejskiej, w celu umiejętnego wykorzystania nabytej wiedzy w życiu, z zachowaniem zasad prawnych i etycznych.

Podczas ćwiczeń studenci samodzielnie wykonują zaproponowane zadania z nabytej wiedzy podczas wykładów, uzupełnionej z przedmiotowej literatury (przedstawione w formie graficznej, tabelarycznej lub opisowej). W czasie ćwiczeń w terenie zapoznają się i w formie dokumentacji przedstawią różnorodność flory i awifauny w rezerwacie przyrody "Stawy Raszyńskie", zinwentaryzują żywe pomniki przyrody na terenie zespołu pałacowo-parkowego w Falentach, zarejestrują i przedstawiają w formie plakatu napotkane różne ekosystemy i charakterystyczne cechy różniące ich strukturę i funkcjonowanie (wodny, agroekosystem, urbiekosystem).

Nabycie umiejętności rozumienia i analizowania procesów dokonujących się w środowisku przyrodniczym, identyfikacji zagrożeń ekologicznych oraz respektowania naturalnych praw rządzących przyrodą przy zastosowaniu skutecznych instrumentów ochrony przyrody ujętych w prawodawstwie krajowym i międzynarodowym, w celu kierowania się w swoich przyszłych działaniach w podejmowaniu decyzji gospodarczych i politycznych, zasadami zrównoważonego rozwoju tak, by nie spowodować w środowisku przyrodniczym nieodwracalnych zmian.

Przedmiot zakończony jest egzaminem(semestr letni - zaliczeniem).
Przed przystąpieniem do egzaminu wymagane jest uzyskanie zaliczenia ćwiczeń. Ćwiczenia są zaliczane na podstawie opracowanych samodzielnie zadań zgodnie z obowiązującym harmonogramem.

1. Wprowadzenie w tematykę przedmiotu - terminologia, zakres i podstawowe zasady ekologii
   Ekologia jako nauka, interdyscyplinarny charakter ekologii, Podstawowe działy ekologii (pojęcia i zakres badań): autekologia, synekologia; ekologia behawioralna, ekologia fizjologiczna; ekologia stosowana (ze względu na użytkowanie- ekologia rolnicza). Podział ekologii na typy środowisk: ekologia morska, słodkowodna, lądowa. Geoekologia. Etyka ekologiczna
   
   Ćwiczenia:
   Kształtowanie postaw proekologicznych społeczeństwa lokalnego. Walory przyrodnicze gminy Raszyn, rezerwat "Stawy Raszyńskie", zachowania i działania przyjazne środowisku przyrodniczemu, funkcje promocji ekologicznej: informacyjna, pobudzająca i nakłaniająca, konkurencyjna; środki promocji ekologicznej
2. Układy przyrodnicze - poziomy organizacji
   Organizacja systemów ekologicznych, rozmieszczenie organizmów; podstawowe pojęcia z zakresu ekologii: organizm, populacja, biocenoza, ekosystem, biom, biosfera, biotop, środowisko, siedlisko, nisza ekologiczna.
   
   Ćwiczenia:
   Struktura ekologiczna i dynamika populacji. Elementy struktury populacji(wielkość i liczebność, struktura przestrzenna, struktura wiekowa, struktura płci, struktura socjalna, struktura genetyczna. A/ Na podstawie danych zamieszczonych w Roczniku Statystycznym obliczenie zagęszczenia na 1 km 2 ludności świata, kontynentów i Polski w podanych latach, a następnie przedstawienie na wykresach trendu zmian liczebności i zagęszczenia w latach. B/ konstruowanie tabeli życia dla kohorty i wyznaczenie krzywej przeżywania
3. Czynniki środowiska ograniczające występowanie organizmów.
   Pojemność ekologiczna środowiska Układy i czynniki ekologiczne(biotyczne, abiotyczne, antropogeniczne), działanie czynników ekologicznych (akcje, reakcje, koakcje), czynniki środowiskowe działające na organizm bezpośrednio i pośrednio. Czynniki rządzące liczebnością populacji: warunki klimatyczne(temperatura, opady), czynniki glebowo-wodne. adaptacja organizmów do środowiska, prawa opisujące tolerancje organizmów, ( minimum i maksimum Liebiga, prawo Shelforda) reguły w odniesieniu do zasady tolerancję organizmów.
   
   Ćwiczenia:
   zależność aktywności organizmu od natężenia czynnika ograniczającego(temperatura, woda), Podział roślin na grupy ekologiczne wg różnych czynników środowiska - sporządzenie tabeli
4. Genetyka populacji.
   Różnorodność genetyczna, geny i allele, koncepcja gatunku biologicznego, pula genowa i banki genów. różnorodność biologiczna. GMO - organizmy genetycznie modyfikowane. Fitogeografia i zoogeografia
   
   Ćwiczenia:
   Przedstawienie wieku populacji ludzkiej i trendu rozwojowego. Obliczanie współczynników reprodukcji populacji ludzkiej na podstawie danych wg GUS. Współczynnik reprodukcji a rozwój populacji.
5. Typy interakcji między populacjami
   Oddziaływania typu: neutralnego (neutralizm), dodatniego(komensalizm, protokooperacja, mutalizm), ujemnego(konkurencja, amensalizm, pasożytnictwo, drapieżnictwo) Ćwiczenia:
   Oddziaływanie organizmów względem siebie na podstawie sąsiedztwa roślin- sporządzenie tabeli na podstawie danych z ODR Przysiek,1986; zakres tolerancji ekologicznej organizmów, gatunki steno - wąski i eury-szeroki -topowe, ćwiczenia w terenie; " ścieżka ekologiczna", rejestrowanie różnorodności biologicznej w rezerwacie "Stawy Raszyńskie"
6. Biocenoza; procesy biocenotyczne.
   Podstawowe funkcje biocenozy(gospodarka energią, gospodarka materią), sukcesja ekologiczna. i jej znaczenie w przyrodzie.Homeostaza. Struktura troficzna biocenozy(producenci, konsumenci, reducenci) Łańcuchy i sieci troficzne, sieci zależności pokarmowych, poziomy troficzne, piramidy pokarmowe
   
   Ćwiczenia: Analiza sieci troficznej wybranych ekosystemów, budżet energetyczny
7. Funkcjonowanie ekosystemu.
   Produktywność ekosystemów; produkcja pierwotna, produkcja wtórna, producenci(świat roślin), konsumenci(zwierzęta, a także: wirusy, bakterie i grzyby, odżywiające się roślinami) Ćwiczenia:
   Funkcjonowanie ekosystemu w aspekcie gospodarowania energią i materią, analiza materiału na podanych przykładach, zajęcia terenowe - wybrane ekosystemy.
8. Obieg materii, przepływ energii w ekosystemie, dynamika układów przyrodniczych
   Piramidy troficzne, piramidy energetyczne.Cykle biogeochemiczne: obieg węgla w przyrodzie, obieg azotu w przyrodzie, obieg wody w przyrodzie. Człowiek a cykle biogeochemiczne.
   
   Ćwiczenia:
   graficzne przedstawienie piramidy troficznej i energetycznej na podanych przykładach w różnych ekosystemach,
9. Powtórzenie materiału, zaliczenie semestru.
10. Główne biomy świata.
    Tundra, tajga, lasy liściaste klimatu umiarkowanego, step, sawanna, pustynia, roślinność wysokogórska.
11. Ekologia stosowana.
    Wpływ działalności ludzkiej na przyrodę, ochrona zasobów przyrody, eksploatacja populacji biologicznych. Podstawy współczesnej ochrony środowiska. Dostosowanie technik i technologii nawożenia mineralnego oraz organicznego do wymogów ochrony środowiska. Dostosowanie ochrony roślin do wymogów ochrony środowiska i potrzeb produkcji rolniczej.
12. Fitocenoza w ekosystemach. Bioróżnorodność i jej znaczenie w ekosystemie, ochrona różnorodności biologicznej w prawodawstwie Unii Europejskiej. Polska strategia ochrony różnorodności biologicznej.
    
    Ćwiczenia:
    Przegląd typów roślinności Polski. Wytypowanie grup do zagospodarowania przestrzennego: w gospodarstwie produkcyjnym, agroturystycznym i rekreacyjnym.
13. Ekologia krajobrazu.
    Agroekosystemy, Różnorodność biologiczna obszarów wiejskich. Ekologiczne zasady gospodarowania przestrzenią. Miasto jako układ ekologiczny. Różnorodność biologiczna obszarów miejskich i podmiejskich. Ekologiczne aspekty urbanizacji.
14. Fizjologiczne aspekty związku człowieka ze środowiskiem.
    Zdrowotne wartości ekosystemu. Oddziaływanie czynników środowiska przyrodniczego na organizm człowieka. Oddziaływanie bodźców chemicznych i fizycznych na organizm człowieka{związki toksyczne, hałas, wibracje). Stresy: biologiczny, emocjonalny, moralny. Prawo do zdrowego i twórczego życia w harmonii z przyrodą, z obowiązkiem jego ochrony i odpowiedzialnością za utrzymanie środowiska w należytym stanie i jego poprawę dla obecnych i przyszłych pokoleń.
15. Problematyka zarysowującego się kryzysu środowiska w układzie stosunków człowiek - przyroda.
    Człowiek jako element równowagi ekologicznej, zagrożenia różnorodności biologicznej niszczenie lasów tropikalnych zagładą gatunków, ingerencja człowieka w biocenozę, wpływ postępu przemysłowego na środowisko, etyczne aspekty roli człowieka w środowisku.
16. Metody oceny oraz ochrony żywych zasobów przyrody.
    Człowiek a zasoby przyrody, formy ochrony przyrody, system obszarów chronionych, ochrona gatunkowa roślin i zwierząt, instytucje systemu ochrony przyrody i środowiska.
17. Ochrona przyrody w Polsce.
    Wiedza o przyrodzie jako podstawowy element kształtowania świadomości racjonalnych do poszanowania środowiska naturalnego. Ochrona środowiska moralnym obowiązkiem człowieka. Ochrona przyrody w świetle nowych regulacji prawnych. Przegląd wybranych m iędzynarodowych regulacji prawnych ustalających normy w zakresie utrzymania i ochrony przyrody, obligujące Polskę(organizacje, konwencje, ustawy), System Natura 2000.
18. Powtórzenie materiału, zaliczenie ćwiczeń, egzamin końcowy

• Banaszak J., Wiśniewski H., 1999. Podstawy ekologii. Wyd. Uczelniane WSP w Bydgoszczy
• Pyłka-Gutowska E. 2000. Ekologia z ochroną środowiska. Wyd. Oświata, Warszawa
• Umiński T. 1999. Ekologia-Środowisko-Przyroda.Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa

• Dojlido J. R., 1997. Ekologia i ochrona środowiska. Wyd. Politechnika Radomska
• Górka K., Poskrobko B., Radecki W.,1990. Ochrona środowiska. Problemy społeczne, ekonomiczne i prawne. PWE
• Jones A. i in 2002. Nauki o środowisku ćwiczenia praktyczne (wybrane działy) PWN
• Kalinowska A., 1994. Ekologia wybór przyszłości. Warszawa
• Kozłowski S. 2001. Ekorozwój, PWN
• Kurnatowska A., 2002. Ekologia. Jej związki z różnymi dziedzinami wiedzy. PWN
• Lampert W., Sommer U., 2001. Ekologia wód śródlądowych. PWN
• Ochrona różnorodności biologicznej oraz turystyka w Kampinowskim Parku Narodowym. Rocznik Naukowy, Nr 1/2003, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Turystyki i Rekreacji w Warszawie, 61-75
• Richling A. 1998 . Ekologia krajobrazu, PWN
• Wiąckowski S . 2008. Ekologia ogólna, Wyd. Branta, Bydgoszcz - Kielce
• Zasoby przyrody w Polsce, 2003.Raport. Stan środowiska w Polsce w latach 1996-2001, IOŚ, Warszawa
• Zimny Z., 2002. Ekologia ogólna. Wyd. ARW, Warszawa