Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Rozwoju Regionalnego

Sylabus przedmiotu:
Historia urbanistyki
Prowadzący przedmiot: Dr inż. arch. Danuta Bartoszewicz
Kontakt dla studentów: Tel.: 603 392 905; e-mail: d.bartoszewicz@wp.pl
Nazwa przedmiotu: Historia urbanistyki (z uwzględnieniem zasad projektowania miast)
Forma zajęć: Wykłady 40 godz., ćwiczenia 10 godz.
Opis przedmiotu:

Przedmiot zaliczany jest do przedmiotów podstawowych na kierunku: gospodarka przestrzenna.
Realizowany jest w 1 i 2 semestrze studiów (I rok).

Podstawowy kurs z zakresu historii budowy miast w Europie i w Polsce od starożytności do współczesności.

Podstawą bezpośredniej analizy jest fizyczna forma miasta i jej rozwój.
Wykłady ilustrowane są rysunkami i fotografiami (prezentacje komputerowe).

Przedmiot realizowany jest w ciągu 2 semestrów. Obok wykładów prowadzone są ćwiczenia na których obok rekapitulacji wiedzy wykonuje się proste zadania projektowe (szkice graficzne) struktury ośrodków miejskich i założeń urbanistycznych rozwijające umiejętność odczytywania graficznego zapisu przestrzeni miejskiej.

Punkty ECTS: 8

Cel zajęć : Zapoznanie studentów z ewolucją koncepcji budowy miasta od czasów najstarszych cywilizacji aż do czasów nam współczesnych, w procesie przemian cywilizacyjnych, kulturowych, społeczno-gospodarczych i politycznych. Prezentacja rozwoju koncepcji miasta, pokazanej jako synergiczne połączenie rozwoju form przestrzennych (urbanistycznych) i życia społecznego w mieście jako podstawy zrozumienia i oceny roli urbanistyki we współczesnym gospodarowaniu przestrzenią.
Zaznajomienie studentów z genezą układów urbanistycznych i towarzyszących im form architektonicznych wybranych polskich miast w odniesieniu do kultury, architektury i urbanistyki europejskiej. Wyrobienie umiejętności dostrzegania wartości dziedzictwa kulturowego otaczającej przestrzeni oraz wpływu tego dziedzictwa na zmiany zachodzące we współczesnej przestrzeni miejskiej oraz umiejętność odczytywania graficznego zapisu przestrzeni miejskiej i oceny elementów jej zagospodarowania.
Warunki zaliczenia:

zaliczenie po pierwszym semestrze na podstawie pozytywnej oceny z przygotowanego na wyznaczony temat referatu, oraz pozytywna ocena z pisemnego kolokwium zawierającego zadanie graficzne,

zaliczenie po drugim semestrze na podstawie wyników pisemnego egzaminu obejmującego tematykę całości przedmiotu oraz rozwiązanie zadania projektowego.
Tematy zajęć:
  1. Wprowadzenie
    • omówienie tematyki wykładów i zasad zaliczenia przedmiotu.
    • Podstawowe czynniki determinujące kształtowanie miast.
  2. Miasta najstarszych cywilizacji - przykłady Egiptu i Mezopotamii.
  3. Klasyczna starożytność Europy - miasta Grecji
    • Grecja: filozofia i demokracja. Polis - pierwotny model miasta europejskiego. Estetyka - porządki architektoniczne
  4. Klasyczna starożytność Europy - miasta rzymskie
    • Rzym: organizacja i technika. Pragmatyzm i podboje legionów. Zasady budowy castrum romanum Elementy krystalizujące układ przestrzenny castrum. Życie codzienne w miastach. Rzym, Pompeje.
  5. Średniowiecze I
    • Kultura wczesnego średniowiecza (rola religii chrześcijańskiej) i spadek po cesarstwie rzymskim. Zasady budowy miasta "organicznego" . Elementy struktury miast obronnych.
  6. Średniowiecze II - miasta "planowane" ; uściślenie przepisów budowlanych, wzrost niezależności miast od struktury państwowej, życie codzienne w miastach dojrzałego średniowiecza. Zasady lokacji miast. Miasta średniowieczne w Europie: Carcassonne, Paryż, Lubeka
  7. Osadnictwo wczesnośredniowieczne i rozwój miast w Polsce: Poznań, Wrocław, Kraków,
    • Miasta średniowieczne w północnej Polsce: Toruń, Elbląg, Gdańsk. Zasady budowy struktury przestrzennej miasta lokowanego na prawie niemieckim.
    • Sprawdzian zaliczeniowy
  8. Renesans i Barok
    • Przyczyny geo-polityczne rozkwitu włoskich miast - Florencja, Urbino,
    • Zasady kształtowania przestrzeni w projektach miast idealnych (Alberti, Leonardo, Filarete) i ich realizacje. Zamość.
    • Zasady przebudowy przestrzeni miast w Baroku. Rzym barokowy -urbanistyka, religia, władza.
    • Inspiracje i naśladownictwo w projektach przebudowy miast polskich
  9. Rozwój miast europejskich od XVI do XVIII wieku. Nowe zasady kształtowania przestrzeni miasta-. rozszerzanie "pola miasta". Początki nowożytnej urbanistyki.
    • Miasta Francji, Anglii, Niemiec, Holandii, etc.
    • miasta polskie
  10. Rozwój miast europejskich od XVI do XVIII wieku II
    • Klasycyzm. Zmiany stylu życia i nowe inspiracje w miastach. Zasady kształtowania i rola otwartych przestrzeni w strukturze miasta.
    • Charakterystyka przebudowy urbanistycznej Warszawy.
    Sprawdzian zaliczeniowy
  1. Miasto przemysłowe - XIX wiek
    • Rozwój przemysłu - rozwój demograficzny miast. Problem standardów higieniczno-zdrowotnych w miastach. Zasady projektowania nowego miasta przemysłowego na przykładzie Łodzi..
  2. Zasady kształtowania struktury nowych miast idealnych w projektach miast utopii.
  3. Urbanistyka modernizmu - Urbanistyka jako działalność artystyczno-naukowa. Generalne zasady kształtowania przestrzeni miast nowoczesnych - definicje i manifesty. Le Corbusier - teoretyczne zasady nowej urbanistyki i próby ich realizacji. Charakterystyka budowy nowych typów miast: linearne, pasmowe. Awangardowe zasady planowania miasta- "Warszawa funkcjonalna".
  4. Problemy powojennej odbudowy miast w Europie. Zastosowanie postulatów urbanistyki modernistycznej w praktyce. Idea osiedla. Zasady konstruowania przestrzeni nowego miasta (i osiedla) w Europie i Polsce. Tychy.
  5. Charakterystyka budowy miasta postmodernistycznego. Próba powrotu do zasad kształtowania miasta tradycyjnego. Społeczne konteksty "powrotu do miasta". Zasady planowania i realizacji przekształceń środowiska miejskiego w działaniach rewitalizacji .
  6. Współczesne kierunki w urbanistyce. Rola technologii i nowych mediów w kształtowaniu miast. - Przykłady zasad nowej urbanistyki w planach przekształceń przestrzeni miast europejskich (Londyn, Paryż, Berlin, miasta holenderskie).
Spis literatury podstawowej:
  • Czarnecki Władysław, Planowanie miast i osiedli, Warszawa 1965,
  • Kalinowski W. (red.), Zabytki urbanistyki i architektury w Polsce: Miasta historyczne, Warszawa, 1986,
  • Nowicki J. Kształtowanie środowiska. Architektura i urbanistyka w perspektywie przełomu stuleci, Warszawa 2001,
  • Ostrowski W.: Wprowadzenie do historii budowy miast, oficyna wydawnicza PW, Warszawa 2001
Spis literatury uzupełniającej
  • Benevolo Leonardo, Miasto w dziejach Europy, W-wa, 1995 ,
  • Królikowski J.T., Rylke J.: Społeczno-kulturowe podstawy gospodarowania przestrzenią, SGGW, Warszawa 2001
  • Mumford Lewis, The City in History, New York, 1961 ,
  • Syrkusowa Helena, Społeczne cele urbanizacji, W-wa, 1984,
  • Wisłocka Izabella, Dom i miasto jutra, W-wa, 1971