Wykłady - Dr Teresa Topczewska
Ćwiczenia - Mgr inż. arch. Katarzyna Donimirska

Dr Teresa Topczewska - tel.: 504 850 313; e-mail: zpp@igpim.pl
Mgr inż. arch. Katarzyna Donimirska - Tel.: 607 092 361; e- mail: kd@igpim.pl

Wykłady - semestr 2, 3, 4

Godziny obliczeniowe (45'): 30 godz. (sem.2 - 10 godz., sem.3 -10 godz., sem. 4 - 10 godz.)
Godziny realizowane (50'): 27 godz. (sem.2 - 9 godz., sem.3 -9 godz., sem. 4 - 9 godz.)

Ćwiczenia - semestr 3 i 4

Godziny obliczeniowe (45'): 40 godz. (sem.3 - 20 godz., sem.4 -20 godz.)
Godziny realizowane (50'): 36 godz. (sem.3 - 18 godz., sem.4 -18 godz.)

Punkty ECTS: 12

Przedmiot zaliczany do przedmiotów kierunkowych na kierunku gospodarka przestrzenna, realizowany w 2, 3 i 4 semestrze.

Wykłady:

Podstawowa wiedza nt. zasad oraz uwarunkowań planowania i gospodarki przestrzennej, organizacji i funkcjonowania systemu planowania przestrzennego w Polsce, a także sposobu opracowania i problematyki dokumentów planistycznych sporządzanych w skali: krajowej, regionalnej i lokalnej (ze szczególnym uwzględnieniem problematyki środowiska przyrodniczego i kulturowego).

Ćwiczenia:

Materiały źródłowe do planów i studiów zagospodarowania przestrzennego. Uwarunkowania środowiskowe, przyrodnicze, kulturowe i główne elementy istniejącego zagospodarowania przestrzennego (osadnictwo i infrastruktura transportowa) w skali krajowej, regionalnej oraz lokalnej. Podstawy i zasady określania kierunków zrównoważonego rozwoju w różnych skalach.

Wykłady:

Nabycie wiedzy przydatnej w planowaniu rozwoju i zagospodarowania przestrzennego jednostek terytorialnych według zasad zrównoważonego rozwoju

Ćwiczenia:

Nabycie przez studentów umiejętności gromadzenia i korzystania z materiałów wyjściowych do sporządzania dokumentów planistycznych w skali regionalnej i lokalnej. Zapoznanie studentów z tekstami i rysunkami dokumentów planistycznych sporządzonych w różnych skalach. Nauczenie studentów rozpoznawania oznaczeń kartograficznych i ustaleń planistycznych w różnych skalach, zasady podziału struktury funkcjonalno - przestrzennej jednostki osadniczej w celu ustalenia przeznaczenia , wyodrębnionych na rysunkach,- terenów pod elementarne funkcje.

Egzamin pisemny po sem. 4., zaliczenie na podstawie testu - po sem. 2 i 3

Ćwiczenia:

Wykonanie i oddanie arkuszy ćwiczeń - prezentacji graficznych opracowywanych na wybranych podkładach administracyjnych i topograficznych (Polski, województw, jednostek osadniczych), na wybranych fragmentach planów miast i wsi. Wymagana jest obecność i aktywność na zajęciach.

Wykłady:

Semestr 2

• 1) Podstawowe pojęcia (planowanie przestrzenne, zagospodarowanie przestrzenne, polityka przestrzenna, diagnoza planistyczna, uwarunkowania i kierunki zagospodarowania przestrzennego).
• 2) Podmiot i przedmiot planowania przestrzennego. Planowanie przestrzenne jako planowanie przekrojowe i działalność interdyscyplinarna.
• 3-4) Zasady planowania i gospodarki przestrzennej: kształtowanie ładu przestrzennego, ochrona interesu/dobra publicznego, zrównoważony, trwały rozwój.
• 5-6) Przestrzeń (rodzaje, zróżnicowania, rywalizacja o przestrzeń). Konflikty w przestrzeni. Potrzeba regulacji działań w przestrzeni.
• 7) Prawo własności nieruchomości i jego ograniczenie (w "starych" krajach UE i w Polsce).
• 8) Planowanie zagospodarowania przestrzennego z uwzględnieniem ekonomicznej efektywności wykorzystania terenu.
• 9) Negatywne zjawiska w przestrzeni Polski

Semestr 3

• 1-2) Uwarunkowania środowiskowe zagospodarowania przestrzennego (zasoby i walory środowiska przyrodniczego; ochrona środowiska - prawna, przestrzenna, techniczna; opracowanie ekofizjograficzne jako podstawa opracowania planu zagospodarowania przestrzennego; system przyrodniczy - tworzony w ramach planu zagospodarowania przestrzennego).
• 3-4) Uwarunkowania kulturowe zagospodarowania przestrzennego ( środowisko kulturowe - pojęcie, zasoby szczególnie wartościowe, objęte ochroną - dobra kultury, zabytki, pomniki historii; odbudowa, rewaloryzacja, rekonstrukcja, ochrona zabytków urbanistyki; środowisko kulturowe w planowaniu przestrzennym - ochrona i przystosowywanie do współczesnych i przyszłych oczekiwań społeczeństwa; ustalanie uwarunkowań kulturowych zagospodarowania przestrzennego danego obszaru.
• 5-6) Problematyka demograficzno-społeczna i gospodarcza w planowaniu rozwoju i zagospodarowania przestrzennego j.s.t. (sytuacja demograficzna; sytuacja w zakresie rynku pracy; działalność gospodarcza; zasoby i gospodarka nieruchomościami; stan finansów).
• 7-8) Uwarunkowania wynikające z istniejącego zagospodarowania (pojęcia: zagospodarowanie, zabudowa, zainwestowanie, użytkowanie terenu, nieruchomość; użytkowanie terenów - struktura, czynniki różnicujące użytkowanie terenów, topograficzna struktura obszaru Polski; kształtowanie zagospodarowania przestrzennego - w czasie, przez różne podmioty, pod wpływem określonych czynników, na rożnych obszarach, intensywność zagospodarowania; osadnictwo jako podstawa przestrzennego zagospodarowania kraju - system miast, układ osadnictwa wiejskiego, obszary metropolitalne).
• 9) Ocena stanu i zmian przestrzennego zagospodarowania obszaru. Prognozowanie i programowanie procesów rozwojowych.

Semestr 4

1. System planowania przestrzennego na tle systemu zarządzania. Podstawy prawne i instytucjonalne planowania przestrzennego (w "starych" krajach UE i w Polsce).
2. Sposoby planowania (planowanie długo- i krótkoterminowe; planowanie zintegrowane).
3. Planowanie krajowe (planowanie przestrzenne na poziomie kraju w "starych krajach UE i w Polsce; problematyka i procedura opracowania K.p.z.k.; projekt Kpzk z 2009 r.).
4. Planowanie regionalne (planowanie regionalne w "starych" krajach UE i w Polsce; relacje planu zagospodarowania przestrzennego ze strategią rozwoju; problematyka planu; obszary problemowe, obszary wsparcia, obszary metropolitalne; procedura sporządzania).
5. Planowanie obszarów metropolitalnych (proces metropolizacji; pojęcie obszar metropolitalny, jego struktura, problem delimitacji; obszary metropolitalne w Polsce, planowanie obszarów metropolitalnych w "starych" krajach UE i w Polsce).
6. Planowanie rozwoju i zagospodarowania przestrzennego gminy ((dokumenty planistyczne o charakterze strategicznym, operacyjnym, regulacyjnym; zasady planowania strategicznego).
7. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy (planowanie zagospodarowania przestrzennego gminy w "starych krajach UE i w Polsce; charakter dokumentu "studium"; relacje z p.z.p.w i ze strategią rozwoju gminy, problematyka, forma opracowania).
8. Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego (plan regulacyjny w "starych" krajach UE i w Polsce; problematyka m.p.z.p.; proces sporządzania; zapis ustaleń; prognoza oddziaływania na środowisko; prognoza skutków finansowych).
9. Partycypacja społeczna w planowaniu przestrzennym.

Ćwiczenia:

Semestr 3:

1. Uwarunkowania środowiskowe zagospodarowania przestrzennego (cechy środowiska przyrodniczego, walory i zasoby oraz zagrożenia, formy ochrony);
2. Uwarunkowania kulturowe zagospodarowania przestrzennego (waloryzacja dziedzictwa kulturowego kraju wg UNESCO, istniejącego zagospodarowania w skali lokalnej - inwentaryzacja urbanistyczna, rodzaje studiów diagnostycznych i cele ich sporządzania, zasady i formy ochrony dziedzictwa kulturowego i krajobrazu kulturowego miejskiego i wiejskiego);
3. Uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne podstawowych elementów zagospodarowania obszarów w skali regionalnej i lokalnej oraz metody ich przedstawienia na rysunkach w różnych skalach (sieci osadniczej w tym metropolii, systemów transportu, walorów przyrodniczych i głównych zagrożeń dla środowiska oraz sieci obszarów chronionych);

Semestr 4:

1. Koncepcja przestrzennego zagospodarowania kraju (podstawowe elementy zagospodarowania - sieć osadnicza i korytarze transportowe w kraju na tle zagospodarowania Europy, pasma i węzły przyspieszonego rozwoju, strefy wielofunkcyjnego rozwoju).
2. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa (relacja planów regionalnych z koncepcją przestrzennego zagospodarowania kraju, cechy systemu osadniczego regionu - poli i monocentryczność - z uwzględnieniem obszarów metropolitalnych i potrzeby wykonania dla nich planu zagospodarowania przestrzennego, stan istniejący i prognozowany infrastruktury transportowej, walory i zagrożenia środowiska przyrodniczego wraz z systemami jego ochrony, specyfika lokalnych wartości i funkcji określających możliwość zrównoważonego rozwoju zagospodarowania przestrzennego w skali regionalnej).
3. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (studium jako wyraz polityki przestrzennej gminy, układ przestrzenno - funkcjonalny miasta lub gminy wiejskiej i miejsko - wiejskiej, analizy i studia uwarunkowań w celu sformułowania w zrównoważonego rozwoju podstawowych elementów tego układu skonfrontowanego z walorami, głównymi zagrożeniami i potrzebą ochrony środowiska przyrodniczego oraz rewitalizacją miejskich obszarów zdegradowanych).
4. Plan miejscowy (jego rola regulacyjna, ustalenia ogólne i szczegółowe służące określeniu przeznaczenia terenu pod podstawowe funkcje).

• J. M. Chmielewski: Teoria urbanistyki w projektowaniu i planowaniu miast (rozdz. 14 i 15). Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2001
• E. Borsa i inni: Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przepisy - omówienia - komentarze. Urbanista, Warszawa 2003
• T. Kachniarz, M. Nowakowski: Gospodarka przestrzenna. Praktyka gospodarowania przestrzenią. Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku, Warszawa - Pułtusk 2000
• Praca zbiorowa pod kierunkiem G. Tomlinsona i Z. Ziobrowskiego: Gospodarka przestrzenna gmin. IPiK - Oddział w Krakowie i Llewelyn-Davies, London. Fundusz Współpracy i Brytyjski Fundusz Know-How, Kraków 1998

Materiały do ćwiczeń:

• A. Szponar: Fizjografia urbanistyczna. PWN, Warszawa 2003;
• M. Chmielewski: Teoria urbanistyki w projektowaniu i planowaniu miast, Politechnika Warszawska, Warszawa 2001;
• A. Richling, J. Solon: Ekologia krajobrazu. PWN, Warszawa 1996;
• E. Wysocka: Plany zagospodarowania przestrzennego województw. Poradnik metodyczny. IGPIK, Warszawa 2000
• A. Adamczewska: Małe miasta. Arkady, Warszawa 1996

• S. Anusz (red): Planowanie przestrzenne w Polsce po wprowadzeniu ustroju samorządowego - diagnoza stanu i nowe propozycje. Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa, Warszawa 2008
• A. Jędraszko: Zagospodarowanie przestrzenne w Polsce. Drogi i bezdroża regulacji ustawowych. Unia Metropolii Polskich, Warszawa 2005
• J. Parysek: Podstawy gospodarki lokalnej. Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 1997
• T. Topczewska: Zasady gospodarki przestrzennej w Polsce i w państwach UE. W: Administracja polska w Zjednoczonej Europie, red. Naukowy: W. J. Wołpiuk. Wyższa Szkoła Informatyki, Zarządzania i Administracji, Warszawa 2005
• Urbanista - miesięcznik wydawany od stycznia 2003 r. pod patronatem Towarzystwa Urbanistów Polskich

Pomocnicze materiały do ćwiczeń:

• Podkłady, mapy topograficzne w różnych skalach;
• Studia diagnostyczne, w tym inwentaryzacja urbanistyczna;
• Fizjografia urbanistyczna w skali lokalnej;
• System Natura 2000 i inne dyrektywy środowiskowe;
• Wytyczne do opracowania problematyki ochrony wartości kulturowych w planach zagospodarowania przestrzennego i postulaty konserwatorskie (Min. Kultury 1981);
• Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 O ochronie przyrody;
• Ustawa z dnia 23 lipca 2003 roku O ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; - Koncepcje i projekty planów zagospodarowania w różnych skalach;
• Opracowania transgraniczne IGPIK - 2000 r.;