Przedmiot "Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzenią" zaliczany jest do przedmiotów kierunkowych na wydziale: gospodarka przestrzenna, realizowany w 5 i 6 semestrze studiów (III rok) w wymiarze:

• godziny zajęć obliczeniowe (45'): wykłady - 20 godz., ćwiczenia - 40 godz.
• godziny zajęć realizowane(50'): wykłady - 18 godz., ćwiczenia: - 36 godz.

Przedmiot, na tle informacji z różnych dziedzin z zakresu wiedzy o środowisku ma na celu przekazanie słuchaczom wiedzy i przekonania w następujących zakresach:

• przestrzeń i walory przyrodnicze jako zasoby coraz bardziej limitowane,
• obecne i przyszłe korzyści z gospodarki przestrzenią zgodnej z przyrodniczymi uwarunkowaniami oraz argumentacja dla takich rozwiązań przestrzennych,
• konieczność ochrony zasobów i walorów przyrody przed niewłaściwym zagospodarowaniem, nieodwracalne skutki błędnych decyzji przestrzennych

Punkty ECTS: 8

Kształtowanie umiejętności dostrzegania podstawowych relacji pomiędzy środowiskiem naturalnym a sposobami zagospodarowania terenu, dyskutowanie sposobów łagodzenia konfliktów i ich argumentacja. Analiza i dyskusja ekologicznych uwarunkowań przestrzennego zagospodarowania gminy, województwa, kraju. Propozycje i dyskusje proekologicznych rozwiązań problemów na styku przyroda - gospodarka na podkładach mapowych w różnych skalach.

Tematy wykładów:

• związki między uwarunkowaniami przyrodniczymi gospodarki przestrzenią a innymi uwarunkowaniami: prawnymi, ekonomicznymi i społecznymi, uwarunkowania przyrodnicze w procedurach planistycznych i inwestycyjnych,
• specyfika cech lokalnych środowiska przyrodniczego i wynikające z niej uwarunkowania dla różnych sposobów gospodarowania, podstawowe i uzupełniające funkcje terenu, lokalne interesy a ponadlokalne cele publiczne,
• sfery środowiska przyrodniczego (atmosfera, litosfera, hydrosfera, biosfera), obieg materii i energii - podstawowe cykle biogeochemiczne,
• czynniki endogeniczne i egzogeniczne, wpływ człowieka na przyrodę i jej funkcjonowanie, dynamika rozwoju populacji ludzkiej, odwracalne i nieodwracalne przekształcanie przyrody, stabilność układów ekologicznych, wymieranie gatunków, różnorodność biologiczna i jej poziomy, Konwencja o różnorodności biologicznej,
• poziomy organizacji przyrody (populacja, biocenoza, ekosystem, krajobraz, biom), zasoby przyrodnicze odnawialne i nieodnawialne,
• ekologia populacji: MVP (minimal viable population), areały osobnicze, teoria metapopulacji, dyspersja osobników i migracje, gatunki wrażliwie na rozdrobnienie ekosystemów, ochrona gatunkowa, ochrona in-situ i ex-situ,
• krajobraz i ekosystem jako poziomy organizacji przyrody szczególnie istotne dla planowania przestrzennego, biocenoza, ekosystem i krajobraz, procesy zachodzące w ekosystemie i krajobrazie, heterogeniczność krajobrazu: naturalna i antropogeniczna, sąsiedztwo ekosystemów i strefy ekotonów, mozaika ekosystemów, przekształcenia krajobrazu, sukcesja, izolacja i rozdrobnienie ekosystemów,
• podstawy kształtowania i ochrony krajobrazu: ekologiczne konsekwencje fragmentacji ekosystemów, biogeograficzna teoria równowagi wysp, wyspy środowiskowe: ekologiczne znaczenie wielkości i kształtu ekosystemów, SLOSS (single large or several small), bariery ekologiczne i korytarze ekologiczne, przejścia dla zwierząt, ekologia dróg,
• ekosystemy leśne i ich bioróżnorodność: las naturalny a monokultury, rozdrobnienie ekosystemów leśnych, strefy ekosystemu leśnego, wskazania dla planowania zalesień, plan ochrony przyrody nadleśnictwa, doskonalenie gosp. leśnej na podstawach ekologicznych,
• ekosystemy wodne w krajobrazie: typy ekosystemów wodnych i podmokłych, rola dla utrzymania różnorodności biologicznej, zagrożenia i przyczyny degradacji, wodno-lądowe strefy ekotonowe, użytkowanie rekreacyjne, bierna i czynna ochrona, ochrona przeciwpowodziowa a planowanie przestrzenne,
• krajobraz rolniczy:zachowanie jego różnorodności biologicznej, zadrzewienia śródpolne w krajobrazie rolniczym i ich wprowadzanie, kodeks dobrych praktyk rolniczych, rolnictwo ekologiczne,
• ekosystemy miejskie: przyroda w mieście, synantropizacja i urbanizacja gatunków, ekologiczne połączenia miasta z terenami otwartymi,
• systemy i rodzaje obszarów chronionych i ich miejsce w procesie planowania przestrzennego, obszary chronione jako zasoby wymagające ochrony i narzędzie ochrony przestrzeni, plany ochrony obszarów chronionych.

Ćwiczenia:

1. Kassenberg A., Marek M. J. 1986. Ekologiczne aspekty przestrzennego zagospodarowania kraju. PWN. Warszawa.
2. Kozłowski S. 1983: Przyrodnicze uwarunkowania gospodarki przestrzennej Polski. PWN, Warszawa.
3. Kozłowski S., Słysz K., Węglowski M., Wierzchowski M., Zastawniak B., Zgud K. 2005: Vademecum gospodarki przestrzennej. Inst. Rozwoju Miast, Kraków.
4. Pawłowska K., Słysz K. 2002: Zagrożenia i ochrona przed powodzią w planowaniu przestrzennym. IGPiK, Kraków.
5. Ptaszycka-Jackowska D., Baranowska-Janota M. 1998: Przyrodnicze obszary chronione - możliwości użytkowania. IGPiK, Warszawa.
6. Ryńska E.D. 2006: Środowiskowe uwarunkowania procesu inwestycyjnego. Oficyna Wyd. Politechniki Warszawskiej, Warszawa.
7. Ryszkowski L., Bałazy S. 1992: Wybrane problemy ekologii krajobrazu. ZBŚRiL, Poznań.
8. Ziobrowski Z., Rębowska A. (red.) 2002: Dylematy gospodarki przestrzennej - od diagnozy do procedur administracyjnych. Inst. Rozwoju Miast, Kraków.
9. Weiner J. 1999: Życie i ewolucja biosfery. Podręcznik ekologii ogólnej. PWN, Warszawa.

1. Andrzejewski R. 1985: Ekologia a planowanie przestrzenne. Wiad. Ekol. 31, 253-273.
2. Andrzejewski R. (red.) 1989. Ekonomiczno-społeczne mechanizmy efektywnego gospodarowania zasobami środowiska przyrodniczego. Wyd .SGGW-AR. Warszawa.
3. Cieślak M. 1996: Zagrożenia i kierunki ochrony różnorodności biologicznej rozdrobnionych kompleksów leśnych. IOŚ, Warszawa.
4. Forman R.T.T., Sperling D., Bissonette J., Clevenger A.P., Cutshall C., Dale V., Fahrig L., France R., Goldman C., Heanue K., Jones J., Swanson F., Turrentine T., Winter T. 2009: Ekologia dróg. Związek Stowarzyszeń 'Polska Zielona Sieć' - www.zielonasiec.pl
5. Gacka-Grzesikiewicz E., Różycka W. 1977: Obszary chronione a przestrzenna struktura aglomeracji. IKŚ, Warszawa.
6. Gorzelak A. (red. ) 1999: Zalesianie terenów porolnych. IBL, Warszawa.
7. Janecka K., Bujakowska K. 2004. Program ochrony środowiska dla gminy Raszyn. UG Raszyn.
8. Jędrzejewski W., Nowak S., Kurek R., Mysłajek R.W., Stachura K. 2004: Zwierzęta a drogi. ZBS PAN, Bialowieża.
9. Kajak Z. (red.). 1990. Funkcjonowanie ekosystemów wodnych, ich ochrona i rekultywacja. SGGW-AR, Warszawa.
10. McHarg I.L. 1969: Design with nature. Natural History Press, Philadelphia.
11. Olaczek J., Tomiałojć L. (red.). 1992. Czynna ochrona zwierząt. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
12. Pawlaczyk P., Wołejko L., Jermaczek A., Stańko R. 2001: Poradnik ochrony mokradeł. Lubuski Klub Przyrodników, Świebodzin.
13. Ryszkowski L., Bałazy S. 1999. Uwarunkowania ochrony różnorodności biologicznej i krajobrazowej. Z.B.Ś.R.iL. PAN, Poznań.
14. Richling A., Solon J. 1998: Ekologia krajobrazu. PWN, Warszawa.
15. Tomiałojć L. (red.). 1993. Ochrona przyrody i środowiska w dolinach nizinnych rzek Polski. Komitet Ochrony Przyrody PAN.
16. Walczak M., Radziejowski J., Smogorzewska M., Sienkiewicz J., Gacka - Grzesikiewicz E., Pisarski Z. 2001: Obszary chronione w Polsce. IOŚ, Warszawa.