dr hab. Ludwika.Martyniak - e-mail: L.martyniak@imuz.edu.pl tel.: 0 22 720 05 31, w. 159
mgr Teresa Lubaszewska - e-mail: pawter@wp.pl 0-22 6330988, 500347732

Przedmiot zaliczany jest do przedmiotów kierunkowych na wydziale: gospodarka przestrzenna, realizowany w 5 i 6 semestrze studiów (III rok) w wymiarze:

• godziny zajęć obliczeniowe (45'): wykłady - 20 godz., ćwiczenia - 40 godz.
• godziny zajęć realizowane(50'): wykłady - 18 godz., ćwiczenia: - 36 godz.

Przedmiot, na tle informacji z różnych dziedzin z zakresu wiedzy o środowisku omawia:

Semestr zimowy - specyfika cech lokalnych środowiska przyrodniczego i wynikające stąd uwarunkowania dla różnych sposobów gospodarowania, przeciwdziałanie nadmiernemu wykorzystywaniu zasobów komponentów środowiska, w szczególności:

• Dynamika rozwoju człowieka i populacji ludzkiej w kontekście jego wpływu na relację ze środowiskiem. Problemy wynikające ze współczesnych stosunków demograficznych oraz poziomu świadomości ekologicznej społeczeństwa. Postrzeganie zasobów środowiskowych. Dostęp do informacji ostanie środowiska.
• Zasady funkcjonowania środowiska przyrodniczego, obiegi pierwiastków, procesy krótko i długookresowe, dostawa i wynoszenie materii, energii i informacji, samoregulacja, sukcesja i sposoby opisywania tych procesów - jednostki podstawowe (geosystem, krajobraz, ekosystem, zlewnia) i ich hierarchiczna struktura, powiązania wewnętrzne i zewnętrzne, model stosunków ekologicznych obszaru, typologiczna i regionalna zmienność środowiska geograficznego.
• Różnorodność środowiska przyrodniczego. Elementy strukturalne środowiska przyrodniczego i jego predyspozycje determinujące kształtowanie funkcji użytkowych. Diagnozowanie i ocena stanu środowiska naturalnego. Ogólne uwarunkowania gospodarowania komponentami np. zasoby odnawialne i nieodnawialne, ekosystemy naturalne, seminaturalne i zdegradowane, odwracalne i nieodwracalne przekształcanie siedlisk i biocenoz.
• Cechy wiodące poszczególnych komponentów środowiska na tle ich występowania w Polsce i w gminie Raszyn. Uwarunkowania przy podejmowaniu różnych form aktywności, szczególnie gospodarczych wynikające z ich specyfiki. Gospodarowanie elementami abiotycznymi: zasobami geologicznymi, rzeźbą terenu, zasobami wodnymi, klimatem (powietrzem). Gospodarowanie elementami biotycznymi: zasoby roślinne i zwierzęce, poziomy różnorodności biologicznej, wielkość kompleksu biologicznie czynnego. Gospodarowanie elementami mieszanymi:, glebą, krajobrazem.

Semestr letni - podstawowe sposoby racjonalizowania poszczególnych rodzajów aktywności człowieka (wg działów gospodarki) zgodnie z zasadami rozwoju zrównoważonego.

• Gospodarcze wykorzystanie poszczególnych komponentów środowiska - uwarunkowania środowiskowe i jego wpływ na przyrodę wg. działów gospodarki: rolnictwo (bezpieczeństwo żywnościowe), rybołówstwo, leśnictwo, urbanizacja i budownictwo, przemysł, transport i komunikacja, infrastruktura komunalna i ochrony środowiska, energetyka (źródła odnawialne), usługi (it, handel, składy i magazyny, telekomunikacja), turystyka.
• Skutki gospodarowania w środowisku: zanieczyszczenia, odpady. Rekultywacja, monitoring i normy jakości środowiska.
• Potrzeba przestrzennej i gatunkowej ochrony przyrody, intensyfikacja reżymów ograniczających wykorzystanie zasobów przyrody aż do wyłączenia wybranych terenów czy wybranych składowych środowiska naturalnego spod dowolności eksploatacji. Formy ochrony krajobrazu w Polsce oraz międzynarodowe porozumienia na rzecz ochrony środowiska - konwencje i dyrektywy.

Ćwiczenia - Analiza fizjograficznych uwarunkowań zrównoważonego rozwoju na obszarze gminy Raszyn oraz propozycje proekologicznych rozwiązań problemów na styku przyroda - gospodarka, aktualnie występujących na obszarze gminy, wraz z uzasadnieniem. na podstawie wykonanych samodzielnie analiz kartograficznych (3 rysunki na podkładzie mapki obszaru gminy Raszyn w skali 1:50000: "Typy występujących ekosystemów", "Model stosunków ekologicznych obszaru" i "Mapa zlewni") oraz materiałów dostępnych w Urzędzie Gminy ("Studium uwarunkowań i kierunków rozwoju gminy", "Strategia Rozwoju Gminy Raszyn', "Program Ochrony Środowiska" oraz dokumentacji do planu przestrzennego zagospodarowania), zasobów bibliotecznych IMUZ, a także obserwacji terenowych, w tym sondażu wśród mieszkańców na temat poziomu świadomości ekologicznej.

Kształtowanie umiejętności dostrzegania podstawowych relacji pomiędzy środowiskiem naturalnym a gospodarczymi sposobami wykorzystywania jego zasobów zgodnie z zasadami rozwoju zrównoważonego

1. Dynamika rozwoju populacji człowieka w kontekście jej wpływu na relację ze środowiskiem Człowiek, rozwój świadomości ekologicznej
2. Współczesne problemy wynikające ze stosunków demograficznych.
   Stosunki demograficzne Dostęp do informacji o środowisku
3. Struktura i funkcjonowanie środowiska przyrodniczego. Gospodarcze wykorzystanie poszczególnych komponentów środowiska - uwarunkowania
   Diagnozowanie środowiska
4. Różnorodność środowiska przyrodniczego, cykle biogeochemiczne
5. Gospodarowanie elementami abiotycznymi - zasobami geologicznymi i rzeźbą terenu, procesy morfodynamiczne
6. Gospodarowanie elementami abiotycznymi - zasobami wodnymi
7. Klimatyczno-glebowe uwarunkowania środowiska dla różnych sposobów gospodarowania. System obszarów chronionych.
8. Gospodarowanie elementami biotycznymi, zasoby, ekosystemy naturalne i seminaturalne, wielkość kompleksu biologicznie czynnego (areały gatunkowe)
9. Podstawowe sposoby racjonalizowania poszczególnych rodzajów aktywności człowieka (wg działów gospodarki) zgodnie z zasadami rozwoju zrównoważonego.
   
   Podsumowanie
10. Podstawowe sposoby racjonalizowania poszczególnych rodzajów aktywności człowieka (wg działów gospodarki) zgodnie z zasadami rozwoju zrównoważonego
    Leśnictwo
11. Urbanizacja i budownictwo . Skutki środowiskowe rozwoju urbanizacji i budownictwa.
12. Przemysł Skutki środowiskowe uprzemysłowienia
13. Usługi. Skutki środowiskowe rozwoju usług.
14. Transport i komunikacja, energetyka, telekomunikacja. Skutki środowiskowe rozwoju infrastruktury.
15. Zanieczyszczenia, odpady, rekultywacja. Skutki środowiskowe rozwoju infrastruktury ochrony środowiska.
16. Turystyka i rekreacja a ochrona środowiska
17. Ochrona przyrody. Problematyka przyrodnicza w planowaniu przestrzennym. Formy, sieci i systemy ochrony przyrody w Polsce. Międzynarodowe porozumienia na rzecz ochrony środowiska naturalnego
    
    Podsumowanie
    
    Egzamin

1. Adamowicz M.,2006. Zrównoważony i trwały rozwój wsi i rolnictwa. Praca zesp. pod red. Adamowicz M.. Wyd. SGGW Warszawa
2. Janecka K., Bujakowska K. 2004. Agenda 21 - program na rzecz zrównoważonego rozwoju gminy Raszyn. UG Raszyn
3. Janecka K., Bujakowska K. 2004. Program ochrony środowiska dla gminy Raszyn. UG Raszyn
4. Kondracki J. 1988 Geografia fizyczna Polski. PWN Warszawa
5. Kondracki J. 1998 Geografia regionalna Polski. PWN Warszawa
6. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Raszyn. 1999.

1. Andrzejewski R. (red.) 1989. Ekonomiczno-społeczne mechanizmy efektywnego gospodarowania zasobami środowiska przyrodniczego. Konferencja naukowa Warszawa 23 listopada 1988. Wydawnictwo SGGW-AR. Warszawa.
2. Andrzejewski R., Weigle A. 1992. Polskie Studium Różnorodności Biologicznej. Narodowa Fundacja Ochrony Środowiska. Warszawa.
3. Burger T., 2005. Świadomość ekologiczna społeczeństwa polskiego; IGPiM; W-wa
4. Departament Współpracy z Zagranicą MŚ. 2002. Przegląd realizacji przez Polskę konwencji międzynarodowych oraz umów i porozumień wielostronnych i dwustronnych w zakresie ochrony środowiska. Warszawa.
5. Głowaciński Z. (red.) 1992. Polska Czerwona Księga Zwierząt. PWRiL Warszawa.
6. Jendrośka J., Radecki W. 1999. Konwencja o Dostępie do Informacji; Udziale Społeczeństwa w Podejmowaniu Decyzji oraz Dostępie do Sprawiedliwości w Sprawach dot. Środowiska; Centrum Prawa Ekologicznego. Wrocław 1999 r. (z komentarzami)
7. Kajak Z. (red.). 1990. Funkcjonowanie ekosystemów wodnych, ich ochrona i rekultywacja. SGGW-AR, Warszawa.
8. Karaczun Z. 2002. Zatrzymać globalne ocieplenie. Polski Klub Ekologiczny - Oddz. Mazowiecki. Warszawa.
9. Kassenberg A., Marek M. J. 1986. Ekologiczne aspekty przestrzennego zagospodarowania kraju. PWN. Warszawa.
10. Kedra A. 2003. GMO poznajmy swoje poglądy. INE. Warszawa.
11. Kędzierska I., Kędzierski W. 1997 Ekologiczna profilaktyka chorób uwarunkowanych przez czynniki środowiskowe. Wydawnictwo Medyczne. Warszawa.
12. Red. H. Libura: Percepcja i waloryzacja środowiska naturalnego i antropogenicznego; UW; W-wa; 1992 r.
13. Ministerstwo Środowiska. 2005. Trzeci krajowy raport z wdrażania Konwencji o różnorodności biologicznej. NFOŚ Warszawa.
14. Nowicki W., Walczak K., Szydłowski M. (red) 2006. Agenda 21 Sprawozdanie z realizacji w latach 1992-2005. NFOŚ Warszawa
15. Olaczek J., Tomiałojć L. (red.). 1992. Czynna ochrona zwierząt. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
16. Pieniążek S. 1972. Ochrona gleb przed erozją. Zeszyty Problemowe Nauk Rolniczych. PWN, Warszawa, 138:7-162.
17. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej. 2005. GUS. Warszawa.
18. Rocznik Statystyczny województwa mazowieckiego. 2005. Urząd Statystyczny w Warszawie.
19. Rytel Z. 1969. Gospodarka wodą na łąkach i pastwiskach. Państw. Wyd. Rolnicze i Leśne. Warszawa.
20. Ryszkowski L., Bałazy S. 1999. Uwarunkowania ochrony różnorodności biologicznej i krajobrazowej. Zakład Badań środowiska Rolnego i Leśnego PAN, Poznań.
21. Sołowiej D. 1992 Podstawy metodyki oceny środowiska przyrodniczego. Wydawnictwo Naukowe UAM. Poznań.
22. Tomiałojć L. (red.). 1993. Ochrona przyrody i środowiska w dolinach nizinnych rzek Polski. Komitet Ochrony Przyrody PAN.